Владеењето на правото, што е принцип врз кој функционира БиХ како што е предвидено во член 1 од Уставот на БиХ, значи не само владеење на правото, туку и владеење на конечните пресуди. Затоа, ако извршувањето на конечна пресуда е спречено на кој било начин, тоа го нарушува уставниот принцип на владеење на правото, пренесува N1.
Од овие причини, кога Судот на Босна и Херцеговина ќе одлучи со својата конечна жалбена пресуда дека на Милорад Додик му е забрането да биде претседател на Република Српска во следните шест години, тогаш оваа забрана, а со тоа и споменатата позиција на Додик, ќе стапи на сила на денот на правосилноста на таа пресуда, а со оглед на тоа што жалбената пресуда станала правосилна на 12.6.2025 година, кога ја донел Апелациониот совет на Судот на Босна и Херцеговина, стапила на сила на тој ден.
Ова е така бидејќи член 115 од Кривичниот законик на Босна и Херцеговина предвидува дека сите правни последици од осудата, вклучително и забраната за вршење на функцијата претседател на Република Српска, стапуваат во сила на денот кога пресудата ќе стане правосилна.
И тој правен императив не може да го промени никој, дури ни КЗС на БиХ, туку може само да утврди во одлуката за престанок на мандатот на Додик дека неговиот мандат завршил на денот кога забраната за вршење на функцијата претседател на Република Српска станала правно обврзувачка, а тоа е 12 јуни 2025 година.
Ова треба да се истакне и поради фактот што деновиве се појавуваат информации дека се подготвува замена на сегашниот премиер на Република Српска.
Доколку тоа се случи, или преку негова оставка или разрешување во Народното собрание, ќе настане ситуација во која, правно гледано, нема да биде можно да се избере нов премиер, бидејќи според Уставот на Република Српска, само претседателот на Републиката има право да предложи кандидат за таа функција. И Република Српска нема претседател од 12 јуни 2025 година, бидејќи на тој ден стапи на сила судската забрана за Милорад Додик да ја извршува функцијата претседател на Републиката, што значи и забрана за вршење на какво било дејствие во тој капацитет, што вклучува и дејствие за номинирање кандидат за премиер на Република Српска.
Доколку, и покрај ова, Додик предложи нов кандидат за таа позиција во случај на отстранување на сегашниот премиер, и доколку Народното собрание потоа го избере, тој чин на назначување би бил спротивен не само на Уставот на Република Српска, туку би го прекршил и принципот на владеење на правото од член 1 од Уставот на Босна и Херцеговина, а со тоа и тој устав, бидејќи нема владеење на правото ако е спречено владеењето на конечната пресуда, што значи кривична пресуда на Судот на Босна и Херцеговина во случајот против Милорад Додик.
Затоа, во таква ситуација, субјектите овластени со Уставот на БиХ имаат право да поведат постапка пред Уставниот суд на БиХ против одлуката на Народното собрание, кое избра нов премиер по предлог на лице кое не е претседател на Републиката, бидејќи тоа го спречува извршувањето на конечната пресуда на Судот на БиХ против Додик, што го нарушува владеењето на правото како принцип пропишан со Уставот на БиХ.
Не треба да се изненадува ако Уставниот суд на БиХ усвои такво барање и утврди дека одлуката на Народното собрание за избор на нов премиер е неуставна, бидејќи го нарушува член 1 од Уставот на БиХ, односно владеењето на правото во смисла претходно наведена во овој текст.
Д. Мишев
