По изборот на проевропскиот либерал Никусор Дан за нов претседател на Романија, низ Европа се појави бран на еуфорија и олеснување, пренесува Кијив Индипендент.
„За Украина – како сосед и пријател – важно е да ја има Романија како сигурен партнер. И ние сме уверени дека ќе го сториме тоа“, рече претседателот Володимир Зеленски по победата на Дан.
Молдавската претседателка Маја Санду го повтори истото мислење: „Честитки, драги Никусор Дан“, рече таа со видлив ентузијазам.
Вториот круг на претседателските избори беше внимателно следен во Кијив и Кишињев, каде што Дан се соочи со Џорџ Симион, националист поврзан со Русија на кого му е забранет влез и во Молдавија и во Украина.
Победата на Дан, со 53,6% од гласовите, изненади многу набљудувачи. Тој го надмина значителниот дефицит од 20 поени од првиот круг и обезбеди дополнителни 4,3 милиони гласови во вториот круг.
Излезноста на гласачите надмина 64%, највисока забележана од 1996 година, што одразува високо мобилизирано гласачко тело.
Од активист до претседател
Поранешен математичар и доктор на науки на Сорбона, Никусор Дан го започна својот политички подем како активист против корупцијата во Букурешт. По неуспешниот обид да се кандидира за градоначалник во 2012 година, тој влезе во локалната политика во 2016 година, пласирајќи се на второто место во градоначалничката трка и обезбедувајќи места во советот за своето ново политичко движење – Унијата „Спаси го Букурешт“.
Истата година, Унијата „Спаси го Букурешт“ еволуираше во Унијата „Спаси ја Романија“ (USR), која ќе стане клучен играч во романската политика. Сепак, либерализмот на Дан имаше свои граници, тој ја напушти партијата една година подоцна откако одби да поддржи еднакви права за истополовите парови.
Кандидирајќи се како независен кандидат, Дан ги освои изборите за градоначалник на Букурешт во 2020 година и беше реизбран во 2024 година. Сега, тој прави краткото патување – само 40 минути пешачење – од Градското собрание на Букурешт до Претседателската палата Котрочени.
Нема меден месец
И покрај ентузијазмот на европските претставници, експертите предупредуваат дека Дан се соочува со непосредни и сериозни предизвици.
„Нема да има меден месец“, предупреди романскиот новинар Каталин Толонтан.
„Дан мора веднаш да формира влада за да управува со земјата во време за кое сите економисти велат дека е кризно“, рече новинарката Магда Градинару во интервју за „Кијив Индепендент“, осврнувајќи се на растечката инфлација во Романија и растечкиот буџетски дефицит.
Надвор од економската нестабилност, се очекува Дан да ги исполни ветувањата за институционални реформи и напори против корупцијата. Неговите наведени приоритети вклучуваат средување на буџетскиот дефицит, зајакнување на националната безбедност и враќање на јавната доверба во владата.
Политички застој
Победата на Дан, исто така, го истакна слабеењето на легитимитетот на главните политички партии во Романија.
„Имавме гласање кое го скрши легитимитетот на главните партии“, рече Градинару. „Овие партии ќе се обидат да го зачуваат статус квото за време на коалициските преговори“.
Некои веруваат дека ако вршителот на должноста претседател Илие Болојан од Националната либерална партија стане премиер, тој би можел да консолидира доволно парламентарна поддршка. Но, други се помалку оптимисти.
Новинарката Сабина Фати истакна дека имиџот на Дан како аутсајдер и реториката против естаблишментот би можеле да ги комплицираат напорите за градење владино мнозинство.
„Дан синоќа рече дека „на Романија ѝ се потребни нови луѓе во политиката“. Тоа ќе ги отежни преговорите“, забележа таа. „Доколку Социјалдемократската партија – најголемата во парламентот со над 25% од местата – не го поддржи, неговото претседателствување може да страда од дефицит на кредибилитет.“
Имено, социјалдемократите се воздржаа од формално поддржување на Дан за време на вториот круг.
Поделен електорат
Дан вети дека ќе ја намали политичката поларизација и изрази „почит“ кон оние кои имаат различни мислења. Сепак, останува нејасно како планира да ја врати довербата на граѓаните кои гласаа за крајната десница.
Додека многу гласачи изразија надеж за подобри плати и пензии, левичарските гласови ја критикуваа доминацијата на неолибералните политики во романската политика, повикувајќи наместо тоа на прогресивно оданочување и прифатливо домување.
Политикологот Владимир Бортун, од Универзитетот Оксфорд, ја нагласи итноста од решавање на социјалната нееднаквост. И покрај неодамнешниот економски раст, Романија останува меѓу најнееднаквите земји во ЕУ, со 28% од населението во ризик од сиромаштија, а уште 17% доживуваат сериозна материјална депривација.
„И покрај последователните зголемувања на минималната плата во текот на изминатата деценија, средната плата е едвај над пет евра на час – околу една третина од просекот во ЕУ“, напиша Бортун во „Њујорк тајмс“.
Градинару верува дека на земјата ѝ е потребна широка дебата за националното единство, а не само политички дијалог.
„Ни требаат административни реформи и пристап до образование, здравствена заштита, социјални услуги и култура за социјално ранливите. Ова се градежните блокови на силна средна класа – таква што е поотпорна на внатрешни и надворешни закани.“
Новинарката Јоана Догиоу понуди отрезнувачко предупредување:
„Ако реформите не дојдат наскоро, oва можеби е последен пат Романија да избегне куршум.“
Единство и почитување
Сепак, јасно мнозинство Романци ги отфрлија Симион Георгеску и неговата ултранационалистичка агенда.
Како што се зголемуваа толпите што ги исполнуваа улиците на Букурешт, заштитна фаланга од полиција го протна насмеаниот Дан низ толпата до неговиот штаб на кампањата во блискиот хотел. Новинари и телевизиски екипи носејќи камери и светла го следеа Дан, додека илјадници поддржувачи го скандираа неговото име, мавтајќи со романски и европски знамиња и извикувајќи „Романија не е Русија“.
Алина Хрицку, наставничка, рече дека е среќна што Дан е на пат да победи бидејќи нејзиниот најстар син ќе може да се врати во Романија за студии.
„Победата на Никушор Дан значи дека сè уште има надеж“, рече таа. „Нашиот син планираше да оди во Ирска од Холандија, наместо да се врати дома во Романија откако ги виде резултатите од првиот круг. Сега ќе се врати тука и ќе ги продолжи студиите со магистерска диплома.“
Нејзиниот сопруг Алин додаде дека Ден докажал „дека има вредности што ги одржувал во текот на целиот процес, и покрај валканите напади од сите страни.“
Космин Рарес Ширенат, 21, студент по политички науки во толпата пред седиштето на Дан, рече:
„Голема радост ми е што победи бидејќи видов огромна поделба и напади во текот на изминатите недели, и тоа беше грдо – напади врз неговите деца и неговата врска. Се надевам дека ќе создаде Романија во која ќе се прифаќаме едни со други и ќе има рамнотежа и разбирање.“
Друга студентка, Ана Петришор, 21, рече:
„Не мислам дека може да направи чуда, но сè додека е посветен на единство и почитување, тоа е сè што е важно.“
Дан по победта рече дека планира да започне разговори со четирите прозападни партии во романскиот парламент и претставниците на партиите на етничките малцинства, за формирање мнозинска коалиција. Тој предвиде дека разговорите ќе траат неколку недели, пренесува Политико.
Подготви: Д. Мишев
