Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, ги повика светските лидери на COP31 во Анталија да преземат поамбициозни мерки против климатските промени. Пред отворањето на конференцијата на 9 ноември, тој предупреди дека исклучително силниот Ел Нињо се надоврзува на веќе прегреаната планета, зголемувајќи ги ризиците од екстремни временски појави. Во меѓувреме, новите научни проценки покажуваат дека 2026 година речиси сигурно ќе биде втората година во која просечното глобално затоплување ќе ја надмине границата од 1,5 степени Целзиусови.
Гутереш: Влегуваме во ера на климатски екстреми
„Суперсилен Ел Нињо се судира со планета која веќе е прегреана поради климатските промени предизвикани од човекот“, предупреди генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, во изјавата објавена пред почетокот на 31-та Конференција на Обединетите нации за климатски промени (COP31) во Анталија, Турција.
„Влеговме во нова ера на климатски екстреми“, порача Гутереш, повикувајќи ги лидерите да ги забрзаат напорите за справување со климатската криза.
Тој упати три клучни барања: побрзо намалување на емисиите на стакленички гасови, забрзување на праведната транзиција од фосилните горива кон почиста енергија и обезбедување финансиски средства и заштита за земјите најпогодени од климатските промени.
COP31 се одржува од 9 до 20 ноември во Анталија, под домаќинство на Турција. Претседател на конференцијата е турскиот министер за животна средина Мурат Курум, додека австралискиот министер за климатски промени и енергетика, Крис Боуен, ја предводи улогата на претседател на преговорите.
На конференцијата се очекува учество на претставници од 197 страни на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени. Самитот на светските лидери е закажан за 11 и 12 ноември.
2026 година на пат да ја надмине границата од 1,5 степени
Предупредувањата на Гутереш доаѓаат во период на нови загрижувачки климатски проценки.
Според најновите податоци на Службата за климатски промени Коперникус, објавени на почетокот на ноември, 2026 година речиси сигурно ќе биде втората календарска година во која просечната глобална температура ќе надмине 1,5 степени Целзиусови во однос на прединдустрискиот период. Проценетиот пораст се движи меѓу 1,56 и 1,61 степени.
Ова не значи дека Парискиот договор формално е прекршен, бидејќи целта од 1,5 степени се однесува на долгорочното глобално затоплување, а не на поединечна календарска година. Сепак, ваквите температурни отстапувања се сериозно предупредување за брзината со која се менува климатскиот систем.
Дополнително, Светската метеоролошка организација во својот извештај објавен на првиот ден од COP31 предупреди дека периодот од 2015 до 2026 година ќе биде најтоплиот 12-годишен период досега забележан. Просечната глобална температура од јануари до септември 2026 година била околу 1,47 степени над прединдустриското ниво.
Според СМО, Ел Нињо се засилува од август и се очекува да достигне рекордна сила до декември. Неговото влијание може дополнително да го зголеми ризикот од екстремни горештини, суши и обилни врнежи во текот на 2027 година.
Климатските ветувања сè уште не се доволни
Најновиот Извештај за јазот во емисиите на Програмата на ОН за животна средина (УНЕП) за 2026 година предупредува дека светот и натаму е далеку од остварување на климатските цели.
Дури и доколку земјите целосно ги исполнат своите актуелни национални климатски обврски, глобалното затоплување до крајот на векот би можело да достигне околу 2,6 степени Целзиусови.
За да се ограничи времетраењето и интензитетот на надминувањето на границата од 1,5 степени и да се овозможи враќање кон оваа цел до 2100 година, УНЕП проценува дека глобалните емисии на стакленички гасови треба да се намалат за 18 проценти до 2030 година, 45 проценти до 2035 и 69 проценти до 2040 година, во споредба со нивото од 2025 година.
Финансирањето на климатската транзиција, поддршката за земјите во развој, адаптацијата на последиците и намалувањето на зависноста од јаглен, нафта и гас остануваат меѓу клучните прашања на преговорите во Анталија.
Северна Македонија меѓу климатските ризици и зависноста од јаглен
Климатските предупредувања се особено значајни и за Северна Македонија, која се соочува со повеќе еколошки и енергетски предизвици.
Во август 2026 година, Владата прогласи 30-дневна кризна состојба на целата територија на државата поради зголемениот ризик од пожари на отворено и шумски пожари. Според податоците на Центарот за управување со кризи, во периодот од 1 јуни до 31 август биле регистрирани 1.696 пожари на отворено.
Покрај ризиците од пожари, загадувањето на воздухот останува сериозен проблем за јавното здравје. Според Европската агенција за животна средина, националните проценки за периодот 2019–2021 покажуваат 4.175 смртни случаи поврзани со изложеноста на ситни честички PM2.5, што претставува 17 проценти од вкупната смртност кај населението на возраст над 30 години.
Истовремено, енергетскиот сектор останува зависен од производството на електрична енергија од јаглен. РЕК Битола има значајна улога во домашното производство, додека националниот План за енергија и клима 2025–2030 предвидува постепено напуштање на јагленот, поголеми инвестиции во обновливи извори и подобрување на енергетската ефикасност.
Ова ја отвора и пошироката дилема за земјата: како да обезбеди енергетска сигурност, а истовремено да ја намали зависноста од фосилните горива и последиците од нивното користење врз животната средина и здравјето на граѓаните.
Од ветувања кон конкретни климатски политики
COP31 се одржува во период кога климатските промени сè помалку се доживуваат како далечна закана, а сè повеќе како реалност што влијае врз здравјето, економијата, земјоделството, енергетиката и безбедноста на населението.
Предизвикот за светските лидери не е само да постигнат нови политички договори, туку да обезбедат нивно спроведување, со конкретни рокови, финансиски механизми и одговорност за преземените обврски.
Предупредувањето на Гутереш во Анталија е уште еден повик дека климатската криза не може да се решава само со декларации. Потребни се мерливи резултати, а цената на одложувањето сè повеќе ја плаќаат граѓаните, особено оние во најранливите заедници.
Б. Јордановска
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
