Џабир Дерала
- Превод од оригиналот на англиски: „The constant return of the “Biolabs” lie – how Russia recycles disinformation to distort reality“, CIVIL Today, 14/6/2026.
Додека руските ракети и дронови продолжуваат да ги напаѓаат украинските градови, во арсеналот на Кремљ повторно се појави уште едно познато оружје: тврдењето дека Украина развива биолошко оружје со западна поддршка.
Овој наратив не е нов. Со години циркулира преку руски официјални изјави, државни медиуми, прокси-платформи, конспиративни мрежи и проруски канали низ Европа и Западен Балкан. Во својата суштина, овој наратив е создаден за да ги претвори стравот, неизвесноста и недовербата во оружје. Тој исто така служи за оправдување на агресијата, замаглување на одговорноста и одвлекување на вниманието од руските злосторства.
Украина повеќепати ги отфрли овие обвинувања како неосновани, нагласувајќи дека земјата никогаш не развивала, произведувала или складирала биолошко оружје и дека нејзината соработка со меѓународните партнери во областа на био-безбедноста е цивилна, насочена кон јавното здравје и целосно во согласност со Конвенцијата за биолошко и токсично оружје.
Иронично, додека ја обвинува Украина дека развива забрането биолошко оружје без да презентира докази, самата Русија се соочи со документирани обвиненија за употреба на забранети хемиски агенси. Западните влади и меѓународните организации повеќепати изразија загриженост поради руската употреба на хлоропикрин и други агенси за контрола на нереди на бојното поле – наоди што се во остар контраст со неоснованите тврдења на Кремљ за украински програми за биолошко оружје.
Фактите веќе беа разгледани. Во 2022 година, Русија се повика на членот 5 од Конвенцијата и изнуди официјален консултативен процес меѓу државите потписнички. Украина и нејзините партнери доставија информации за релевантните програми за соработка, нивните цели и механизмите за имплементација. Наводите од Москва не беа потврдени. Истото прашање беше покренато и во Советот за безбедност на ОН, каде што Русија не успеа да обезбеди докази во поддршка на своите тврдења.
Сепак, приказната постојано се враќа. Затоа што руската дезинформација не зависи од докази. Таа зависи од повторување.
Упорноста на наративот за „био-лабораториите“ илустрира една важна карактеристика на современото информациско војување. Целта не е нужно публиката да биде убедена дека лажното тврдење е вистинито. Напротив, целта е да се создаде доволно неизвесност за фактите да станат спорни, а одговорноста да се замагли. Во таква средина, доказите значат помалку од повторувањето.
Наративот за „био-лабораториите“ најчесто започнува во официјалните руски канали: Министерството за одбрана, Министерството за надворешни работи, амбасадорски профили, медиуми под државна контрола и фигури блиски до Кремљ. Оттаму, тој се движи преку Раша Тудеј, Спутник, ТАСС, канали на Телеграм, радикални инфлуенсери, конспиративни мрежи и локални проруски медиуми.
Во Европа, овој наратив често патува низ антизападни, анти-НАТО, крајно десничарски и конспиративни екосистеми. Западен Балкан често служи и како лабораторија за тестирање и како платформа за лансирање на кремљовските наративи. Во регионот, лагата за „био-лабораториите“ се засилува преку Раша Тудеј Балкан, Спутник Србија, поширокиот медиумски простор на српски јазик, канали на Телеграм, страници на Фејсбук и политички актери кои рутински ја претставуваат Русија како жртва на западна агресија. Сè почесто, таа се турка и преку автоматизирани или полуавтоматизирани мрежи како Правда / Portal Kombat. Овие канали ги препакуваат официјалните руски тврдења во регионален јазик, политички контекст и локални фрустрации, правејќи ги кремљовските наративи да изгледаат познато, домашно и „алтернативно“, наместо странски и државно управувани.
Улогата на Правда / Portal Kombat е особено важна. За разлика од традиционалните пропагандни медиуми, оваа мрежа имитира локални новински портали и масовно произведува прокремљовска содржина на различни јазици и во различни региони. Нејзината цел не е само директно да стигне до читателите, туку и да го засити онлајн-информацискиот простор со пребарливи и повторно употребливи наративи – материјал што подоцна може да биде преземен од маргинални портали, страници на социјалните мрежи, канали на Телеграм, па дури и од системи на вештачка интелигенција.
Механизмот е познат. Легитимните лаборатории за јавно здравје стануваат „тајни воени објекти“. Епидемиолошкиот надзор станува „развој на биолошко оружје“. Соработката со ЕУ или со Соединетите Американски Држави станува „доказ“ за западна контрола. Фактите не секогаш се негираат директно; тие се вадат од контекст, се изобличуваат и се препакуваат сè додека не почнат да ѝ служат на пропагандната цел.
Ова е класично информациско војување. Целта не е нужно сите да бидат убедени дека Украина поседува биолошко оружје. Целта е да се создадат сомнеж, конфузија и правна, морална и информациска магла. Во таква средина, фактите стануваат спорни, одговорноста се замаглува, а агресијата станува полесна за оправдување.
Откако ќе се создаде таква магла, руските дејства можат да бидат претставени во сосема поинаква рамка. Бомбардирањето украински градови станува „самоодбрана“. Нападите врз цивилна инфраструктура стануваат „превентивна акција“. Воените злосторства исчезнуваат зад фабрикувани закани и измислени вонредни состојби.
Токму затоа овој наратив е опасен. Тој е составен дел од многу поширок систем на манипулација. Кремљ постојано се потпира на слични наративи: обвинувања за „нацисти во Кијив“, тврдења дека Украина ги напаѓа сопствените цивили, приказни за марионетски власти контролирани од Западот, обвинувања за „валкани бомби“ и повторливи сугестии дека Русија не напаѓа суверена држава, туку само „се брани“. Овие наративи се разликуваат по содржина, но имаат иста стратешка цел: да ги заменат местата на жртвата и агресорот, да ја замаглат одговорноста и да обезбедат политичко покритие за војната.
Лагата за „биолабораториите“ има и поширока меѓународна функција. Таа настојува да ја поткопа довербата во институциите за јавно здравје, меѓународната соработка, научните истражувања и режимите за контрола на оружјето. Биобезбедноста ја претвора во сомнеж, а транспарентноста во наводен заговор.
Затоа одговорот не смее да запре на официјални деманти. Задачата е да се изложи машинеријата зад лагата: официјалните извори, државните медиуми, прокси-мрежите, регионалните засилувачи и локалните актери што ја претвораат пропагандата во политички шум. Медиумскиот отпор значи одбивање произведените лаги да се третираат како легитимна дебата. Тоа значи да се именува лагата, да се следи нејзината траекторија и да се покаже на која цел ѝ служи.
Сепак, неуспехот не ја запира пропагандната машинерија на Москва. Во информацискиот екосистем на Кремљ, демантираната лага не се напушта. Таа се архивира, се рециклира и повторно се тестира – чекор по чекор, фаза по фаза, сè додека не најде нов досег.
Затоа враќањето на наративот за „био-лабораториите“ треба да се чита како сигнал. Русија повторно се обидува да го пренасочи вниманието од сопствените воени злосторства: нападите врз цивили, уништувањето на украинските градови, таргетирањето критична инфраструктура и едноставниот факт дека, повеќе од четири години по почетокот на својата „тридневна“ целосна инвазија, сè уште не може да ја оправда својата војна ниту во правна, ниту во морална смисла.
Затоа изолираното проверување на факти не е доволно. Предизвикот е поголем: да се соочиме со самата инфраструктура на дезинформациите и да го разбереме нејзиното влијание врз општествата, медиумските екосистеми и демократската отпорност.
По години повторени погрешни читања, удобно молчење и намерно затворање очи, удобниот речник на дипломатијата и проектизираното граѓанско општество веќе не е доволен. На фактите мора да им се дозволи да ја заменат учтивата двосмисленост. Медиумите и демократските институции мора да престанат да ја третираат координираната пропаганда како уште едно „гледиште“.
Русија не ја користи дезинформацијата како декорација околу својата војна. Таа ја користи дезинформацијата како дел од војната. А лагата за „био-лабораториите“ е уште еден пример за тоа како Кремљ ја претвора лагата во стратегија.
Белешка: Оваа анализа се темели на долгогодишното известување на авторот и на работата на Мониторинг тимот за хибридни закани на ЦИВИЛ (CHTM), вклучително и на редовните мониторинг-брифинзи за руските и проруските дезинформациски наративи во Северна Македонија, Западен Балкан и Европа.
Во ера на дезинформации, националистички популизам и авторитаризам, неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА
