Гласачите во Полска, Романија и Португалија денес се упатуваат кон гласачките места. Се очекува изборите да ги зајакнат популистичките партии, потенцијално давајќи им доволно влијание за да станат клучен фактор.
France 24 дава преглед на клучните политички кандидати и прашањата што веројатно ќе влијаат на гласачите додека гласаат.
Романија: Крајнодесничарски скептик наспроти независен центрист
Романците денес гласаат на вториот круг од претседателските избори, во кој се спротивставуваат екстремнодесничарски евроскептик наспроти независен центрист, и каде што исходот би можел да има импликации и за економијата на земјата, која се бори со тешкотии, како и за единството на ЕУ.
Тврдокорниот десничарски националист Џорџ Симион (38), кој се противи на воената помош за соседна Украина и е критичен кон раководството на Европската Унија, убедливо победи во првиот круг на претседателските избори, предизвикувајќи пад на прозападната коалициска влада. Тоа доведе до значителен одлив на капитал.
Градоначалникот на Букурешт од центарот Никусор Дан (55), кој вети дека ќе се справи со корупцијата, е цврсто за ЕУ и НАТО и изјави дека поддршката на Романија за Украина е од витално значење за нејзината безбедност од растечката руска закана.
Претседателот на државата членка на ЕУ и НАТО има значителни овластувања, не само што е задолжен за советот за одбрана кој одлучува за воена помош. Тој ќе има и надзор над надворешната политика, со моќ да стави вето на гласањата на ЕУ кои бараат едногласност.
Кој и да биде избран, ќе треба да номинира и премиер за да преговара за ново мнозинство во парламентот за да се намали буџетскиот дефицит на Романија – најголем во ЕУ – како и да ги увери инвеститорите и да се обиде да избегне намалување на кредитниот рејтинг.
На гласањето во првиот круг, Симион освои огромни 61 процент од гласовите на големата дијаспора во Романија, а неговите повици за патриотизам резонираа кај Романците кои се преселија во странство во потрага по подобри можности.
Анкетата на јавното мислење во петокот покажа дека Дан е малку пред Симион за прв пат од првиот круг во тесна трка што ќе зависи од излезноста и бројната романска дијаспора.
Поранешен активист кој водеше кампања за повторно обединување со соседна Молдавија, Симион вели дека ќе се фокусира на реформи: намалување на бирократијата, намалување на бирократијата и даноците. Сепак, тој инсистира дека враќањето на демократијата е негов приоритет, враќање на „волјата на народот“.
Неговата партија AUR вели дека се залага за „семејство, нација, вера и слобода“ и се искачи по важност на парламентарните избори во 2020 година. Оттогаш таа прерасна во втора по големина партија во романското законодавство.
Неговите критичари велат дека Симион е проруски екстремист кој ги загрозува долгогодишните сојузи на Романија во ЕУ и НАТО.
Во интервју за Асошиејтед Прес, тој ги отфрли обвинувањата, велејќи дека Русија е најголемата закана за неговата земја и дека сака Романија да биде третирана како „рамноправен партнер“ во Брисел.
Гласањето започа во 7 часот наутро и завршува во 21 часот.
Полска: Тест за проевропската визија
Полјаците што ќе гласаат на претседателските избори во недела ќе одлучат дали Варшава ќе го следи проевропскиот пат што го постави премиерот Доналд Туск или ќе направи чекор кон враќање на националистичките обожаватели на американскиот претседател Доналд Трамп.
Враќањето на Трамп на власт ги разбуди евроскептиците низ цела Европа, а гласањето во недела ќе биде најстрогиот тест за проевропската визија на Туск откако дојде на власт во 2023 година, со што ја собори националистичката партија Закон и правда (PiS).
На изборите се соочуваат градоначалникот на Варшава, Рафал Тржасковски, од Граѓанската коалиција на Туск, со конзервативниот историчар Карол Навроцки, кој е поддржан од PiS. Тржасковски важи за фаворит, кој веројатно ќе се соочи со Навроцки во вториот круг, што ќе се одржи на 1 јуни, доколку ниту еден кандидат не освои над 50 проценти. Законите за медиумско блокирање забрануваат објавување на резултатите од анкетите на јавното мислење од рано наутро во сабота до крајот на гласањето во недела.
Во конкуренција се и кандидатот на крајната десница Славомир Менцен од партијата Конфедерација, претседателот на парламентот Шимон Холовња од централнодесничарската Полска 2050 и Магдалена Бјејат од Левицата.
Полскиот претседател има ограничени извршни овластувања, но може да стави вето на законодавството. Тоа му овозможи на претседателот во заминување Анджеј Дуда, сојузник на ПиС, да ги попречи напорите на Туск да ги поништи судските промени спроведени во рамките на ПиС, за кои Туск вели дека ја попречуваат демократијата.
Тржасковски вети дека ќе ја зацврсти улогата на Полска како главен играч во срцето на европското креирање политики и ќе соработува со владата за да ги поништи судските промени на ПиС.
„Дефинитивно би ги зајакнал односите со нашите партнери… во рамките на НАТО и ЕУ“, изјави тој за државниот радиодифузер ТВП Инфо во петокот. „Исто така, ќе ги замолам пратениците да ми ги дадат законите за кои Дуда стави вето да ги потпише… Исто така, се надевам дека ќе го завршиме хаосот во правосудниот систем што ни го остави ПиС.“
Гласачките места во Полска се отворија во 7 часот наутро (05:00 GMT) и се затвораат во 21 часот. Околу 29 милиони луѓе имаат право на глас.
Португалија: Заострен став кон имиграцијата
Португалија излегува на гласање во недела на третите општи избори во земјата за три години, при што премиерот Луис Монтенегро се очекува да победи, без да обезбеди мнозинство во парламентот.
Конечните анкети покажуваат дека неговиот централно-десничарски Демократски сојуз (AD) е пред Социјалистичката партија (PS) и веројатно ќе освои повеќе места – но повторно нема да ги освои потребните 116 места во португалскиот парламент од 230 места за владеење на мнозинството.
Популистичката крајно десничарска партија Чега е на пат повторно да заврши трета, што ја прави потенцијален клучен фактор иако Монтенегро одби да владее со формацијата.
Гласачките места во земјата со околу 10 милиони жители се отворија во 8 часот наутро и се затвораат во 20 часот, а конечните резултати се очекуваат неколку часа подоцна.
На последниот митинг во Лисабон во петок, Монтенегро ги повика гласачите да му се даде посилен мандат за Португалија подобро да се соочи со овој „геополитички превирања“.
„Мораме да го направиме својот дел дома и мора да бидеме дел од решенијата во странство, во Европа и во светот.“ И за тоа ни е потребна силна влада“, рече тој.
Лидерот на ПС, Педро Нуно Сантос, 48-годишен економист, го обвини Монтенегро за местење на изборите „за да избегне објаснување“ за фирмата пред парламентарна истрага.
Но, само еден од пет гласачи смета дека случајот е „многу важен“, додека 29 проценти сметаат дека воопшто нема важност, според конечното предизборно истражување на јавното мислење спроведено од Католичкиот универзитет во Лисабон, објавено во четврток.
Португалските гласачи „имаат одредена толеранција“ за вакви случаи на конфликт на интереси, рече политикологот на Универзитетот во Лисабон, Фелипа Раимундо.
„Навистина немаше димензија каква што опозицијата би се надевала во кампањата“, додаде таа.
Монтенегро ги намали даноците на доход за младите, ги зголеми пензиите и ја заостри имиграциската политика, ветувајќи дека ќе стави крај на она што тој го нарече политика на „широко отворени врати“.
Под претходната влада на ПС, Португалија стана една од најотворените земји во Европа за имигранти. Помеѓу 2017 и 2024 година, бројот на странци што живеат во Португалија се зголеми за четири пати, достигнувајќи околу 15 проценти од вкупното население.
Подготви: М. Д.
