Во блиска иднина, Русија планира да потпише договори за воена соработка со уште шест африкански земји, навести заменик-министерот за одбрана на Русија, Александар Фоминза време на телевизиско интервју на 12 ноември, кој истакна дека Русија има договори за воена соработка со 30 од 54 африкански земји и наскоро ќе потпише договори со уште шест земји. Според неговите зборови, Русија е „многу активна“ на африканскиот континент, објави Институтот за проучување на војната (ISW) со седиште во Вашингтон.
Во исто време, Фомин не прецизираше со кои африкански земји Русија ќе потпише договор, иако рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу и заменик-министерот за одбрана Јунус-Бек Евкуров во последните месеци се сретнаа со делегации од Буркина Фасо, Нигер, Мали и Либија.
На 11 ноември 2023 година, весникот на француски јазик Jeune Afrique објави дека група руски војници пристигнале во Буркина Фасо за да го заштитат претседателот Ибрахим Траоре од идните обиди за државен удар, што руските извори го оценија како резултат на средбата на Шојгу со министерот за одбрана на Буркинабе на 7 ноември. и бригадниот генерал за ветерани Касум Кулибали.
„Се чини дека Кремљ користи воени договори со сахелските хунти за да се вметне во вакуумите на моќта создадени со повлекувањето на западните актери од регионот, како што е повлекувањето на ОН од Мали“, заклучува ISW.
Како што претходно пишуваше Цивил Медиа, Русија, преку своите инсталации со поддршка на паравоената група Вагнер ги поддржува воените хунти во Мали и Буркина, додека се обидуваше да ги искористи негативните чувствата против Франција во Нигер, поранешната колонијална сила во регионот, за да го зголеми своето влијание таму преку платениците на Вагнер, додека илјадници Нигеријци се собраа на улиците за да го прослават државниот удар на годишнината од независноста на земјата, некои веејќи руски знамиња и извикувајќи антифранцуски слогани. Се верува дека Вагнер има најмалку 1.500 платеници распоредени во Мали.
Руските ангажмани во Африка во понова историја
Според една анегдота, загриженоста на поранешниот француски претседател Жак Ширак за потребата од задржување на Соединетите Држави додека ја проширија својата улога во Африка во доцните 1990-ти, ја поттикна француската комуникација со Русија во позадина, жалејќи се за откажувањето на Москва од регионот во деценијата по Студената војна. . Одговарајќи, делумно, на таквите поттикнувања од француските официјални лица, рускиот претседател Владмир Путин во 2001 година почна да го подига местото на Африка во надворешната политика на Москва.
Оваа анегдота е само едно од многуте откритија објавени во книгата на Самуел Рамани, „Русија во Африка: Воскресната голема сила или воинствен претендент?“, чии делови пренесува Саииа.
Иронијата, се разбира, е што денес Русија активно ги поткопува француските односи на континентот со немилосрдна кампања за дезинформации, обвинувајќи ја Франција за низа безбедносни и економски неволји со кои се соочуваат нејзините поранешни колонии. Вакуумот кој го оставија надворешните партнери е оној кој Москва со задоволство го пополнува.
Стратегијата на Путин да го максимизира руското влијание
Имајќи неколку трајни врски на континентот и економијата приближно на 1/30-тина од онаа на Европската унија во 2000 година, стратегијата на која се реши Путин беше да биде нарушувач – во согласност со неговата визија за мултиполарен меѓународен систем. Фокусот на Русија би бил антизападен, антидемократски, контраобоени револуции и, со текот на времето, анти-ОН.
Потпирајќи се на тактиките и политиките првично формулирани од рускиот министер за надворешни работи Евгениј Примаков кон крајот на 1990-тите, стратегијата на Путин имаше за цел да создаде руска сфера на влијание во инаку конкурентен геостратешки пејзаж за Москва. Во практична смисла, ова претежно вклучуваше партнерства со отфрлените авторитарни режими кои го поздравија експлицитното отфрлање на демократските норми и нормите за човекови права од страна на Москва, додека нудеше политичко покривање во ОН. Омар ал-Башир (Судан), Исаиас Афверки (Еритреја) и Ласана Конте (Гвинеја) беа првите корисници на обновениот интерес на Русија за континентот.
Вообичаено, без значителни економски инвестиции, аранжманите беа претставени како руска мека моќ, посветеност на неврзаност и заштита од западната доминација. Тие често беа поддржани со транспарентно олеснување на долгот и продажба на руско оружје во замена за руски пристап до природните ресурси и клучните пазари. Со текот на времето, руските поддржани кампањи за дезинформација, мешање во изборите и распоредување на платеници ќе помогнат да се задржат на власт африканските сојузници на Русија.
Африка доби поголемо значење во калкулациите на руската надворешна политика бидејќи Москва се обиде да ја избегне меѓународната изолација по нејзината нелегална анексија на делови од Грузија (2008) и Крим (2014), како и нејзиното заземање области на источна Украина (2014). Ова беше драматично засилено по руската целосна инвазија на Украина во 2022 година. Во секој случај, имаше доволно африкански воздржани за критичните резолуции на ОН за да и се обезбеди на Москва валидност.
Книгата на Рамани, исто така, открива јасна нормативна рамка во африканската стратегија на Русија – да се поддржат недемократските модели на управување. Санкциите на Западот или на ОН против африкански режим за кршење на човековите права или управувањето – во Бурунди, Централноафриканската Република (ЦАР), Брегот на Слоновата Коска, Либија, Јужен Судан и Судан, на пример – станаа сигнал за Москва да опструира (и му овозможи на односниот режим да избегне) меѓународна цензура и со тоа да добие потпора. Москва, исто така, се обиде да ги поништи новите демократски транзиции или популарни револуции (вклучително и во Алжир, Демократска Република Конго (ДРК), Египет, Гвинеја, Либија, Мали, Судан, Тунис, Уганда и Зимбабве). Ова не само што би го проширило базенот на потенцијални партнери за Москва, туку би ја намалило контролата врз Русија додека демократијата се шири низ светот.
Рамани, исто така, го припишува постојаното проширување на влијанието на Русија во Африка на пасивноста на САД и Франција. Кога Москва забележа мало колебање од страна на Вашингтон кон воените распоредувања на Русија во Африка и мешањето во изборите во Либија, Судан, ЦАР, Мали и на други места, Русија претпостави дека има зелено светло за понатамошни напади на континентот. Франција, во однос на соработката на Русија сово Либија, Алжир и Египет – и покрај агресивните антифранцуски пораки на Москва во Западна и Централна Африка – испраќа дополнителни мешани сигнали.
Деструктивните импликации за Африка
Еден од заклучоците од историскиот преглед на Рамани е дека ставот на Путин за мултиполарниот поредок во Африка не треба да се меша со мултилатерализмот. Всушност, Русија под Путин постојано ја избегнува мултилатералната соработка. Ова е во спротивност со политиката за време на Михаил Горбачов и раните години на Борис Елцин, каде што Русија ги поддржа меѓународните осуди на Сани Абача во Нигерија и на Моамар Гадафи во Либија, во време кога ги рестартираше врските со Египет и Јужна Африка како последната транзиција кон демократијата под Нелсон Мандела. Наместо тоа, Путин го избра патот на демонизирање на Западот и поткопување на ОН – како средство за зајакнување на влијанието на Русија.
Сепак, трошоците за африканскиот суверенитет се високи. Стратегијата на Русија базирана на елита ефективно има за цел да ја врати Африка на норма на неодговорно и репресивно владеење што континентот постигна голем напредок во оставањето зад себе од Студената војна. Иако навидум е корисен за рускиот потпора, овој пат им го оневозможува правото на глас на стотици милиони Африканци чии права да избираат свои лидери се фрустрирани. Приоритетите на граѓаните – за развој, создавање работни места, привлекување инвестиции и човекови права – беа отфрлени наместо консолидација на авторитарниот режим. Од наративите на Рамани, може да се и се признае и за напорната природа на матните односи што Русија ги спои во Африка. Штом Русија ќе интервенира во внатрешната политика за да го задржи партнерот на власт, може да биде исто толку склона да глуми домашни актери еден против друг – или целосно да ги отфрли.
На пример, сега кога Русија доби пристап до пристанишната инфраструктура, воените бази и полињата со јаглеводороди во источна Либија, навистина не и треба воениот лидер Калифа Хафтар, фронтменот кој ѝ обезбеди на Москва нејзината почетна влезна точка во оваа стратешки важна северноафриканска земја. Русија продолжи да склучува договори со ривалите на Хафтар во Либија, заштитувајќи ги облозите на Москва. И како некој либиски актер ја вовлекува Русија во овој момент, а уште помалку бара од нив да си заминат?
Во Судан, руските платеници „Вагнер“ обезбедуваа рудници за злато на запад и рути за трговија преку ЦАР до Обединетите Арапски Емирати. Во март 2022 година, Вагнер беше вмешан во убиството на десетици рудари во овој регион долж границата со Судан, Чад и ЦАР. Ова ги отсликува наводите за кршење на човековите права на Вагнер во ЦАР и Мали. Откако Русија ќе заземе основа, локалните заедници, па дури и националните власти се заплашени да бидат исклучени – во нивните земји. Ова претставува форма на припојување на природните ресурси што започнува под изговор на безбедност.
Во ЦАР, Русин е советник за национална безбедност, а Вагнер служи како претседателска гарда. Русите ја презедоа контролата и на клучните позиции во министерот за финансии и царина. Рускиот сега е трет официјален јазик во земјата. Размислувајќи за прегледот на Рамани, се доведува во прашање премисата дека Русија има намера да го унапреди мултиполарниот поредок. Наместо тоа, се чини дека Москва го следи својот сопствен поредок – мрежа на држави-клиенти поврзани со Русија. На овој начин не се разликува толку од советскиот модел по кој Путин е толку носталгичен.
Темни облаци над стабилноста во Африка под руско влијание
Ова можеби не изгледа како основа на многу одржливо партнерство. Темни се изгледите за економски раст и стабилност во секоја африканска земја каде Русија има стекнато влијание. Згора на тоа, има огорчени незадоволства кон Русија за активното поткопување на демократските транзиции во места како Судан, Алжир, Тунис, Египет, Уганда, ДРК и Зимбабве. Истражувањата на јавното мислење цитирани од Рамани покажуваат дека Путин и Русија се дефинитивно непопуларни кај обичните африкански граѓани.
Дополнителна причина на незадоволство кон Русија предизвика војната на Москва во Украина и нејзиното повлекување од договорот за жито со посредство на ОН, кои беа во фокусот на самитот Русија-Африка во јули оваа година, додека Владимир Путин очајнички се обидуваше да ги привлече африканските лидери кои бараат економско олеснување.
Како што тогаш објави Цивил Медиа, поголемиот дел од лидерите на африканските нации избраа да не присуствуваат на Самитот, при што 38 од 55 земји се одлучија да не испраќаат свои шефови на држави.
Самитот, наменет да го прикаже дипломатскиот притисок на Русија за зголемување на влијанието на континентот, се одвиваше во услови на значителен бојкот: само 17 од 55 африкански земји ќе бидатбеа претставени од нивните лидери на настанот кој се одржа од 27-28 јули. Ова е значително помалку отколку на нејзината конференција во 2019 година или на слични самити одржани на друго место, вклучително и состанокот во декември со Џо Бајден на кој десетици африкански лидери допатуваа во Вашингтон за да присуствуваат.
Но, според рускиот модел на елитна ко-опција, африканското јавно мислење не е важно. Од перспектива на Москва, стратегијата за нарушување се одвива според планот.
Драган Мишев
