Самитот на НАТО, кој започна денеска во Анкара, се одвива во услови на засилени безбедносни предизвици и неизвесност околу идната улога на САД во европската одбрана. Лидерите на 32-те земји членки разговараат за зголемување на одбранбените трошоци, зајакнување на индустриските капацитети и продолжување на долгорочната поддршка за Украина, додека Алијансата се обидува да ја приспособи својата стратегија кон заканите од Русија и нестабилноста на Блискиот Исток.
Во пресрет на самитот, генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, оцени дека европските сојузници направиле значителен исчекор во зголемувањето на воените буџети. Според него, европските членки и Канада во 2025 година издвоиле околу 90 милијарди долари повеќе за одбрана отколку претходната година, што претставува раст од приближно 20 проценти. Руте нагласи дека овие инвестиции се резултат и на заканата од руската агресија врз Украина, но и на долгогодишниот притисок од американскиот претседател Доналд Трамп европските сојузници да преземат поголем дел од товарот за сопствената безбедност.
Во рамките на Самитот се очекува европските влади да објават договори за набавка на оружје и развој на одбранбената индустрија вредни десетици милијарди долари. Дел од нив ќе бидат претставени на Форумот на одбранбената индустрија на НАТО, кој има цел да ја зајакне европската воена индустриска база и да го забрза производството на современи вооружувања. Холандија веќе најави договори и партнерства во вредност од над три милијарди евра, меѓу кои соработка со Белгија во воздушната одбрана и со Велика Британија во изградба на воени бродови.
Украина останува една од централните теми на состанокот. Сојузниците ја потврдуваат намерата да обезбедат долгорочна воена и финансиска поддршка за Киев, вклучително и пакет од околу 140 милијарди евра за 2026 и 2027 година, како и дополнителни европски финансиски инструменти за јакнење на украинските одбранбени капацитети.
Покрај војната во Украина, лидерите разговараат и за пошироките безбедносни ризици, вклучувајќи ги тензиите со Иран, безбедноста на поморските патишта и јакнењето на јужното крило на Алијансата. Во Анкара се одржуваат и состаноци со партнерите од Индо-Пацификот – Австралија, Јапонија, Нов Зеланд и Република Кореја – што ја потврдува намерата на НАТО да ги поврзе европските и азиско-пацифичките безбедносни предизвици.
Самитот се одвива и во сенка на новите несогласувања меѓу Вашингтон и дел од европските сојузници. Трамп повторно ги обвини европските членки дека недоволно инвестираат во сопствената одбрана и сигнализираше можност за понатамошно намалување на американското воено присуство во Европа. Европските претставници, пак, нагласуваат дека значително ги зголемиле трошоците за одбрана и остануваат посветени на колективната безбедност, иако бараат порамноправно партнерство со САД.
На самитот учествува и македонската делегација предводена од претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, придружувана од министерот за одбрана Владо Мисајловски, министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски и началникот на Генералштабот, генерал-мајор Сашко Лафчиски. Македонската делегација учествува и на Форумот на одбранбената индустрија, како и во разговорите за програмата NATO Flight Training Europe (NFTE).
Од завршната декларација на Самитот се очекува да произлезат насоки за понатамошно зголемување на одбранбените инвестиции, зајакнување на воената индустрија и продолжување на поддршката за Украина, со цел НАТО да остане подготвен за сè покомплексната безбедносна средина во Европа и пошироко.
ЦИВИЛ Медиа Деск
