Градот Бајан Обо е дом на половина од светските залихи на група метали познати како ретки земни метали. Тие се клучни компоненти во речиси сè што вклучуваме: паметни телефони, Bluetooth звучници, компјутери, ТВ екрани, дури и електрични возила.
И една земја, пред сите други, скокна напред во нивното рударење и рафинирање: Кина.
Оваа доминација му дава на Пекинг огромна предност – и економски и политички, како на пример кога преговара со американскиот претседател Доналд Трамп за царини. Но, Кина плати висока цена за тоа.
Репортажата на Би-би-си вклучува патување на нејзините екипи во два главни центри за рударство на ретки земни метали во земјата – Бајан Обо на север и Ганџоу во покраината Џијангси на југ. Запирани од полиција, испрашувани, заглавени со неидентификуван шеф за рударство кој одбива да ги пушти да си одат ако не ги избришат нивните снимки, без одговор на барањата за интервју и изјави – новинарите на Би-би-си се враќаат со сторија за вештачки езера полни со радиоактивен талог, тврдења за загадена вода и контаминирана почва, кои во минатото биле поврзани со кластери на рак и вродени дефекти.
Сепак, тие успеваат да интервјуираат еден од жителите, локалниот земјоделец Хуанг Сјаоконг, чија земја е опколена со четири наоѓалишта на ретки метали.
За време на интервјуто со г-дин Хуанг, новинарите биле опкружени со мажи облечени во униформи со она што изгледало како лого на истата компанија за ретки метали. На крајот, пристигнал некој што се претставил како локален менаџер на компанијата „Кина Ретки Земји Џијангси“. Тој се соочил со г-дин Хуанг и новинарите и не дозволил да заминат речиси три часа, и покрај обидите да преговараат и да ја слушнат неговата страна од сторијата.
Најлошите здравствени ефекти беа пронајдени во и околу најголемото јаловиште јужно од Бајан Обо во градот Баотоу. Во децениите пред 2010 година, кај селаните биле дијагностицирани деформитети на коските и зглобовите предизвикани од премногу флуор во водата и акутна токсичност од арсен.
Повеќето од нив живееле во близина на браната Веикуанг, вештачко езеро изградено за фрлање рударски отпад во 1950-тите. Властите оттогаш ги преселиле селаните подалеку од локацијата, но јаловината долга 11 км е сè уште полна со сива глинена тиња, вклучувајќи радиоактивен ториум.
Студиите сугерираат дека оваа токсична мешавина би можела полека да се впива во подземните води и да се движи кон Жолтата река, втора по големина во Кина и клучен извор на вода за пиење за северниот дел од земјата.
Како што побарувачката за џебни направи, електрични возила, соларни панели, магнетни резонанси и млазни мотори расте, постои една загрижувачка статистика со која треба да се справиме – ископувањето само еден тон ретки минерали создава околу 2.000 тони токсичен отпад.
Кина сега се обидува да ја ограничи штетата врз животната средина што ја предизвика нејзината желба за ретки земни метали, додека ги проширува своите рударски операции во странство. Други, вклучувајќи ги и Соединетите Американски Држави, брзаат да ги стигнат своите сопствени претпријатија за ретки земни метали, пишуваат од Би-би-си.
Но, научниците предупредуваат дека без разлика каде се минираат овие метали, без вистинските решенија, пејзажите и животите ќе бидат ставени во опасност.
И сепак, некои земјоделци во Бајан Обо се прилагодија на животот во светскиот главен град на ретки земни метали.
Металите што им ја оштетија земјата и им ја затрујаа водата, им донесоа и работни места.
„Со ретките земни метали, сега има пари“, вели еден земјоделец. „Рудниците плаќаат 5.000 или 6.000 јуани (837 долари; 615 фунти) месечно.“
Целата сторија на Би-би-си: https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-66cdf862-5e96-4e6e-90b8-a407b597c8d9б
