Опсерваторија за воени и геополитички прашања | ЦИВИЛ
Два сериозни поморски инцидента во близина на романското пристаниште Сулина за помалку од 24 часа, осум исчезнати морнари и нови навлегувања на дронови во романскиот воздушен простор. Додека спасувачките екипи трагаат по исчезнатите, романските власти истражуваат можен напад врз танкер, а борбени авиони на НАТО патролираат над Црното Море. Новата ескалација ги потврдува предупредувањата за сè поголемата опасност за цивилната пловидба, меѓународната трговија и безбедноста на земјите членки на Алијансата.
Црното Море станува сè поопасно за цивилната пловидба. Осум морнари се водат како исчезнати по пожар на трговски брод во близина на романското пристаниште Сулина, додека властите во Букурешт истражуваат уште еден сериозен инцидент со танкер, за кој постојат сомневања дека бил погоден од дрон. Според информациите на романската поморска управа, пренесени од јавниот радиодифузен сервис Радио Романија, и извештаите на Digi24, настаните од 14 и 15 октомври 2026 година се случуваат во услови на засилени воздушни закани и поморски инциденти во западниот дел на Црното Море.
Најновиот инцидент е пријавен утрото на 15 октомври, околу 7 часот по локално време, кога трговскиот брод Wide Trader, под знамето на Сан Марино, испратил повик за помош по избувнување пожар во надградбата на бродот.
Пловилото се наоѓало на приближно 13 наутички милји југоисточно од Сулина, во непосредна близина на зоната на романските територијални води. Од вкупно 12 лица на бродот, четворица се на безбедно, додека осум се водат како исчезнати.
Романскиот поморски координативен центар веднаш активирал операција за пребарување и спасување. Во акцијата биле вклучени специјализираното спасувачко пловило „Аполо“ и хеликоптер на романските служби.
Во моментот на објавување на првичните информации, причината за пожарот не била утврдена. Нема официјална потврда дека бродот бил погоден од дрон или друго оружје.
Танкер во пламен кај Сулина, сомневања за напад со дрон
Само неколку часа претходно, вечерта на 14 октомври, танкерот „Јара Џеј“ (Yara J), кој пловел под знамето на Коморските Острови, пријавил експлозија и пожар додека се наоѓал во близина на Сулина.
На бродот имало 17 морнари од Сирија, Индија и Иран. Според Radio România Constanța, екипажот пријавил можен напад со беспилотно летало. Морнарите успеале самостојно да го изгаснат пожарот, а според првичните извештаи сите биле безбедни.
Танкерот доаѓал од Турција и се движел кон украинското пристаниште Исмаил, еден од клучните центри за поморски транспорт на Дунав.
Претседателот на Слободниот синдикат на морнарите на Романија, Адријан Михаљчоју, оцени дека постојат индиции за намерен напад врз брод кој се движел кон Украина. Тој предупреди дека евентуален напад врз трговски брод во романските територијални води претставува особено сериозна ескалација.
Сепак, романските власти не ја потврдија причината за пожарот.
Вршителот на должноста министер за одбрана Раду Мируца, во изјава за Digi24, изјави дека не постои сигурна потврда дека бродот навистина бил погоден од дрон, ниту дека воздушните цели регистрирани во истиот период биле одговорни за инцидентот. Тој нагласи дека сериозноста на настанот е особено голема поради неговата локација во романските води.
Дронови над романскиот воздушен простор, борбени авиони на НАТО во акција
Додека траат истрагите за поморските инциденти, романските вооружени сили потврдија неколку навлегувања на воздушни цели во националниот воздушен простор.
На 14 октомври, романските радари регистрирале воздушна цел во близина на островот Змиини. Во 17:38 часот целта навлегла во романскиот воздушен простор, на околу 22 километри североисточно од Сулина, над територијалните води. Осум минути подоцна го напуштила.
Романското воздухопловство подигнало два борбени авиона Ф-16, а населението во округот Тулча било предупредено преку системот RO-Alert.
Истата вечер, во 20:04 часот, романските радари регистрирале уште две воздушни цели што навлегле во националниот воздушен простор. Контактот со едната бил изгубен над морето, додека другата се упатила кон украинска територија, каде што подоцна била уништена од украинската противвоздушна одбрана. Во операцијата биле ангажирани шпански борбени авиони Ф-18, распоредени во Романија во рамките на засилената воздушна полициска мисија на НАТО.
Нов инцидент е регистриран во 1:34 часот по полноќ на 15 октомври, кога дрон бил забележан приближно една минута во романскиот воздушен простор југоисточно од Сулина. Следувале дополнителни воени активности и предупредувања за населението во Тулча.
Информациите се потврдени со три официјални соопштенија на романското Министерство за национална одбрана, објавени на 15 октомври.
Со оглед на непосредната близина на украинските пристаништа, ваквите инциденти покажуваат колку лесно воздушните закани поврзани со војната можат да навлезат во просторот на соседните членки на НАТО.
Истовремено, фактот што дроновите навлегле во романскиот воздушен простор не докажува дека тие биле насочени кон романски цели. Но инцидентите отвораат сериозни прашања за способноста на државите да ги откриваат, следат и пресретнуваат беспилотните летала над морето.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Од потопените бродови кај Бугарија до новата криза кај Романија
Најновите случувања кај романскиот брег не се изолирани инциденти. Тие се дел од опасната серија напади и поморски несреќи за кои ЦИВИЛ МЕДИА известуваше во текот на октомври.
Уште на 6 октомври, во анализата „Туристичката сезона ги сокри драмите со потопените бродови во Црното Море, сега за нив се говори поотворено“, новинарот и политички аналитичар Љубомир Костовски предупреди дека војната во Украина создава сè поголеми ризици за целиот црноморски регион.
Костовски ги анализираше нападите врз трговски бродови, опасностите од руската таканаречена флота во сенка и можните еколошки последици од оштетените танкери. Посебно внимание им посвети на инцидентите во близина на Бугарија, каде што на 6 октомври беше потопен бродот „Алфа Ватан“, додека „Ејбл“ беше сериозно оштетен.
Анализата го опфати и случајот со танкерот „Каирос“, кој се наоѓа во близина на Бургас, а за кој „Гринпис“ предупреди дека може да претставува еколошка опасност. Организацијата посочи на сомнителни нафтени дамки забележани со сателитски снимки, иако за конечна потврда на изворот на загадувањето се потребни дополнителни анализи.
Само една недела подоцна, на 13 октомври, Опсерваторијата за воени и геополитички прашања на ЦИВИЛ објави нова анализа под наслов „ВОЈНАТА СÈ ПОБЛИСКУ – Црното Море, бојно поле пред портите на НАТО: Дронови потопуваат бродови, Бугарија бара одговори од Москва и помош од НАТО и ЕУ“.
Во фокусот беа новите напади врз трговски бродови во близина на бугарскиот брег, меѓу кои и „Челзи 3“, погоден со дронови, и „Азов Конкорд“, кој потона кај Крапец.
Бугарскиот премиер Румен Радев тогаш побара засилена меѓународна истрага и помош од НАТО и Европската Унија. Тој оцени дека околностите упатуваат на можна руска одговорност, но нагласи дека за конечни обвинувања се потребни докази.
Најновите инциденти кај Романија дополнително ја заоструваат ситуацијата. Она што пред десетина дена изгледаше како серија напади концентрирани кај бугарскиот брег, сега добива пошироки размери долж западниот дел на Црното Море.
Трговските коридори стануваат опасни маршрути
Воената и безбедносната димензија на кризата е само еден дел од проблемот. Црното Море и дунавските пристаништа се од исклучителна важност за украинскиот извоз на жито, растителни масла и други производи. По почетокот на руската инвазија во 2022 година, Украина беше принудена да ги приспособи своите извозни маршрути, при што пристаништата Исмаил и Рени, во близина на романската граница, добија уште поголемо значење.
Сулина, од романската страна на делтата на Дунав, е важна точка за премин меѓу реката и Црното Море.
Токму затоа зачестените инциденти во овој регион имаат последици далеку надвор од непосредната зона на војната.
Секој напад или сериозна хаварија може да доведе до прекин на пловидбата, поскапо осигурување, повисоки транспортни трошоци и одложување на испораките. Во услови кога глобалните пазари на храна и енергенси се чувствителни на транспортните нарушувања, овие ризици имаат поширока економска димензија.
Постои и сериозна еколошка закана. Пожар или експлозија на танкер може да предизвика истекување гориво или друг опасен товар, со последици за морскиот екосистем, рибарството и туризмот.
Романија и НАТО пред сè поголем безбедносен предизвик
Романија и Бугарија, како членки на НАТО и Европската Унија, се наоѓаат во особено чувствителна позиција. Нивните територијални води и воздушен простор се непосредно до зоната во која Русија води воени операции против Украина.
Напад во територијалните води на членка на НАТО има поинаква тежина од напад во нејзината ексклузивна економска зона, која не претставува суверена територија во иста смисла. Територијалното море, според меѓународното право, може да се протега до 12 наутички милји од основната линија на брегот.
Исто така, навлегувањето на дронови во воздушниот простор на Романија не значи автоматски активирање на членот 5 од Северноатлантскиот договор, кој се однесува на колективната одбрана. За такво прашање се потребни проценка на природата и последиците од инцидентот, како и политичка одлука на сојузниците.
Сепак, серијата инциденти ја зголемува потребата од координиран воздушен и поморски надзор, побрза размена на разузнавачки информации и подобра заштита на цивилните пловила.
Европската Унија уште во мај 2025 година ја претстави својата нова стратегија за Црното Море, со акцент на поморската безбедност, раното предупредување, заштитата на критичната инфраструктура и координацијата меѓу земјите од регионот. Предвидено е и создавање регионален центар за поморска безбедност.
Настаните од октомври 2026 година покажуваат дека овие мерки не се само долгорочни стратешки определби, туку непосредна безбедносна потреба.
Црното Море веќе не е само заднина на војната
Два брода зафатени од пожар кај Романија за помалку од 24 часа, осум исчезнати морнари, потонати и оштетени пловила во близина на Бугарија и повторени навлегувања на дронови во воздушниот простор на НАТО ја отсликуваат сè поопасната состојба во западниот дел на Црното Море.
Причините и одговорноста за последните поморски инциденти допрва треба да бидат утврдени. Не може секој пожар или експлозија автоматски да се прогласи за напад, ниту секоја воздушна цел да се поврзе со одреден брод без докази.
Руската агресија против Украина драматично ја промени безбедносната средина во Црното Море и го изложи цивилниот поморски сообраќај на ризици кои продолжуваат да растат.
Предупредувањата изнесени во претходните анализи на ЦИВИЛ МЕДИА за загрозената пловидба, ранливоста на трговските коридори и можните еколошки последици добиваат нова актуелност.
Црното Море сè повеќе наликува на воена арена во која границата меѓу зоната на воени операции и цивилните маршрути станува опасно тенка. А за Романија, Бугарија и останатите црноморски земји, прашањето веќе не е дали војната ќе има последици врз нивната безбедност, туку како да ги спречат следните трагедии и понатамошната ескалација.
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
