Украина ја спроведе во дело најавата дека ќе го запре транспортот на рускиот гас до Европа преку својата територија, откако во средата истече клучниот договор со Москва, објави Си-Ен-Ен, пренесува ЦивилМедиа.
Одбивањето на Украина да го обнови договорот за транзит беше очекуван, но симболичен потег по речиси три години војна за одбрана од руската целосна инвазија. Оваа одлука доаѓа откако Европа веќе драстично го намали уделот на Москва во своите увози на гас. Министерството за енергетика на Украина изјави дека договорот е прекинат „во интерес на националната безбедност.“
„Го прекинавме транзитот на рускиот гас. Ова е историски настан,“ соопшти министерството, додавајќи дека инфраструктурата за транспорт на гас била подготвена пред истекувањето на договорот.
Минатата година, рускиот гасен гигант Газпром, сопственост на Кремљ, кој го потпиша договорот за транзит со украинскиот Нафтогаз во 2019 година, забележа загуба од 6,9 милијарди долари, прва по повеќе од 20 години, поради намалената продажба во Европа, објави Ројтерс. Ова се случува наспроти обидите на компанијата да го зголеми извозот кон новиот купувач, Кина.
Сега, Украина се соочува со губење на околу 800 милиони долари годишно од транзитни такси од Русија, додека Газпром ќе изгуби речиси 5 милијарди долари од продажба на гас, според новинската агенција. Неколку европски земји кои сè уште купуваат руски гас претходно обезбедија алтернативни рути за снабдување, се наведува во извештајот.
Истечениот договор претставуваше околу 5% од вкупниот увоз на гас на Европската Унија, според бриселскиот истражувачки центар Bruegel, и главно ги снабдуваше Австрија, Унгарија и Словачка. Сега, по неговото истекување, Европа добива гас преку цевковод од Русија по една единствена рута: Турскиот поток, кој минува низ Турција и продолжува кон Бугарија, Србија и Унгарија, наведува Bruegel.
Европската Унија повеќе од една година работи со земјите за да се подготви за можноста од истекување на договорот, изјави портпаролка на Европската комисија за Си-Ен-Ен.
„Европската гасна инфраструктура е доволно флексибилна за да обезбеди гас од неруско потекло за (централна и источна Европа) преку алтернативни рути,“ рече портпаролката. „Таа е зајакната со значителни нови капацитети за увоз на (течен природен гас) од 2022 година.“
„Си ја завршивме домашната задача и добро сме подготвени за ова сценарио,“ изјави австриската министерка за енергетика Леоноре Гевеслер во објава на платформата X рано во средата, додавајќи дека енергетските компании на земјата пронашле нови, неруски снабдувачи.
Сепак, словачкиот премиер Роберт Фицо во средата изјави дека прекинот на рускиот гас преку Украина ќе има „драстично“ влијание врз ЕУ, но не и врз Русија, според извештај на Ројтерс.
Фицо претходно тврдеше дека крајот на договорот ќе доведе до повисоки цени на гасот и електричната енергија во Европа, пренесува новинската агенција.
Што значи ова за Европа?
Пред Русија да ја започне својата целосна инвазија на Украина во 2022 година, таа беше најголемиот снабдувач на природен гас за Европската Унија. Според Европски Совет, унијата го намали уделот на Русија во увозот на гас преку гасоводи од над 40% во 2021 година на околу 8% во 2023 година.
За да го пополни овој јаз, Европа увезе огромни количини течен природен гас (LNG) — разладена, течна форма на природен гас која може да се транспортира со бродови — од САД и други земји, како и гас преку гасоводи од Норвешка. ЕУ исто така го зголеми увозот на руски LNG за да ги загрева домовите и да ги снабдува фабриките со енергија, но има самонаметнат рок до 2027 година и планови за целосно раскинување на зависноста од сите руски фосилни горива.
Аналитичари изјавија за Си-Ен-Ен минатиот месец дека земјите кои добиваа руски гас преку транзитниот договор со Украина не се изложени на ризик од енергетска криза и веројатно ќе го пополнат јазот со увоз на повеќе LNG или природен гас преку гасоводи од други европски нации.
Сепак, Масимо Ди Одoардо, висок истражувач за природен гас во енергетската компанија за податоци Wood Mackenzie, изјави за Си-Ен-Ен кон крајот на декември дека истекувањето на договорот ќе го отежни пополнувањето на европските резерви пред следната зима. Тоа е една од причините поради која цените на гасот во Европа веројатно ќе останат блиску до сегашните нивоа или можеби ќе пораснат во 2025 година, рече тој.
Цените се намалија од рекордните височини достигнати во летото 2022 година, но сè уште се повеќе од двојно повисоки од историските нивоа.
Веќе има знаци на напнатост во регионот. Ројтерс во средата објави дека Приднестровје, отцепен регион на Молдавија, која не е членка на ЕУ, а исто така добива руски гас преку Украина, ги намалила услугите за греење и топла вода за домаќинствата по истекувањето на договорот за транзит.
