Три децении по геноцидот во Сребреница, постојат неколку рани предупредувачки знаци и фактори на ризик што укажуваат на сериозен ризик од свирепи злосторства во регионот.
Меѓу другото, се вели дека администрацијата на ентитетот Република Српска ги интензивирала напорите за еродирање и поткопување на авторитетот на формалната државна влада и институциите на државно ниво, вклучително и со донесување закони што отворено ја оспоруваат надлежноста на Уставниот суд во Босна и Херцеговина и други централни тела. Судскиот систем е под акутен притисок. Систематското политичко мешање во судските работи сериозно влијае на правичното спроведување на правдата, а гонењата за воени злосторства речиси забавија, пишува Форбс во статија по повод 30 години од геноцидот во Сребреница.
Оваа година, на 11 јули 2025 година се одбележува 30 годишнината од геноцидот во Сребреница, најлошото злосторство на европско тло по Втората светска војна.
Геноцидот во Сребреница се однесува на масакрот кога, во јули 1995 година, војската на босанските Срби ја зазеде Сребреница, која претходно беше прогласена за безбедносна зона од страна на Советот за безбедност на ОН, и брутално уби илјадници мажи и тинејџери, и протера помеѓу 20.000 и 30.000 луѓе (жени, деца и постари лица) од градот.
Бруталното убивање на босанските муслимани во Сребреница од страна на војската на Република Српска беше признато како чин на геноцид од страна на Меѓународниот суд на правдата (МСП), како и од Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ). МКТЈ и неговиот правен наследник, Меѓународниот резидуален механизам за кривични трибунали (IRMCT), судеа 20 лица за злосторства извршени во Сребреница во јули 1995 година. Вкупно 16 лица, вклучувајќи високи функционери како што се Радислав Крстиќ, Ратко Младиќ и Радован Караџиќ, беа осудени за злосторства извршени во Сребреница.
Генералното собрание на ОН го одреди 11 јули како Меѓународен ден на ОН за размислување и комеморација на геноцидот во Сребреница од 1995 година. Резолуцијата со која се воспоставува денот на ОН, спонзорирана од Германија и Руанда, побара од Генералниот секретар на ОН да воспостави програма за информирање под наслов „Геноцидот во Сребреница и Обединетите нации“, започнувајќи ги своите активности со подготовки за 30-годишнината во 2025 година.
Понатаму, таа го осуди секое негирање на геноцидот во Сребреница како историски настан и ги повика земјите-членки да ги зачуваат утврдените факти, вклучително и преку нивните образовни системи, преку развивање соодветни програми, исто така и во сеќавање, за спречување на негирање и искривување, како и појава на геноциди во иднина.
Одбележувајќи ја 30-годишнината од геноцидот во Сребреница, Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, нагласи: „Се сеќаваме на жртвите и ја почитуваме храброста на преживеаните – вклучувајќи ги и Мајките од Сребреница, чие неуморно стремење кон правда обезбеди геноцидот да биде признаен и во правото и во историјата. Овој ден не е само момент на размислување.
Тоа е повик за будност и акција.“ Тој понатаму додаде: „Во време кога говорот на омраза, негирањето и поделбата добиваат на сила, мора цврсто да се залагаме за вистината и правдата. Мора да откриеме рани предупредувачки знаци и да одговориме пред насилството да се појави. Мора да го почитуваме меѓународното право, да ги браниме човековите права, да го почитуваме достоинството на секој поединец и да инвестираме во помирување и мир.“
Злосторствата од омраза против бошњачките повратници во Република Српска се во пораст. Понатаму, милитаризацијата на полициските сили на Република Српска – вклучително и обуката со руски оперативци – предизвикува загриженост за незаконски паравоени формации, се наведува понатаму во статијата на Форбс.
Во последните месеци се забележани и нови трендови во националистичката реторика што доведуваат до нормализација на негирањето на геноцидот во Сребреница од 1995 година во регионот. Се вели дека образовните системи, политичките елити и медиумите ги влошуваат етнонационалистичките наративи, создавајќи плодна почва за насилство базирано на омраза, што е класичен претходник на дехуманизацијата, предизвикувајќи меѓународни злосторства.
Д. Тахири
