Глобалните цени на нафтата скокнаа, а фјучерсите на акциите паднаа по воените напади на САД и Израел врз Иран во кои беше убиен врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи, предизвикувајќи одмазднички напади врз околните земји во заливот и затворање на Ормузски теснец.
Глобалните цени на нафтата веќе се искачија по нападите низ Блискиот Исток откако САД и Израел започнаа напади врз Иран во текот на викендот.
Приближно 15 милиони барели сурова нафта дневно – околу 20% од светската нафта – се испорачуваат преку Ормутскиот теснец, што го прави најкритичната точка за нафта во светот, според „Ристад енерџи“. Танкерите што патуваат низ теснецот, кој на север се граничи со Иран, носат нафта и гас од Саудиска Арабија, Кувајт, Ирак, Катар, Бахреин, ОАЕ и Иран.
„Вест Тексас интермедијар“, лесната, слатка сурова нафта произведена во Соединетите Држави, се продаваше за околу 72 долари за барел во неделата вечерта, што е зголемување од околу 8% во однос на нејзината трговска цена од околу 67 долари во петокот, според податоците од групата CME.
Барел сурова нафта од типот Брент, меѓународен стандард, се тргуваше по цена од околу 79 долари за барел во неделата вечерта, според „ФактСет“, што е за околу 8% повеќе од нејзината цена за тргување од 72,87 долари во петокот, што во тоа време беше седуммесечен максимум.
Фјучерсите на американските акции паднаа во понеделник, додека цените на нафтата скокнаа откако воените напади на САД и Израел врз Иран беа проследени со контранапади, испраќајќи шокови низ глобалните пазари.
Фјучерсите на индустрискиот просек на „Дау Џонс“ (YM=F) паднаа за 1,2%, или над 500 поени. Договорите на S&P 500 (ES=F) потонаа за 1,1%, додека оние на технолошки претежно технолошкиот „Насдак 100“ (NQ=F) паднаа за 1,4%, бидејќи ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток предизвика повлекување од ризичните средства.
Влијанието врз цените на нафтата, а со тоа и врз инфлацијата, е во преден план за инвеститорите кои веќе се несигурни за позадината на акциите. S&P 500 (^GSPC) го затвори февруари во негативна територија откако обновената нестабилност кај имињата на вештачката интелигенција и софтверот ги потресе пазарите.
Иако Иран е четвртиот најголем производител на ОПЕК, пазарите се подготвуваат и за континуирани нарушувања во клучниот Ормузски теснец, каде што сообраќајот на танкери е во застој.
Ekspertite предупредуваат дека војната меѓу САД и Израел со Иран би можела да ги зголеми цените на нафтата до 100 долари за барел. Консултантската фирма „Вуд Мекензи“ предупредува дека повисоките цени на нафтата и гасот се сигурни и дека цените на нафтата потенцијално би можеле да надминат 100 долари за барел доколку протокот на танкери низ Ормускиот теснец не се обнови брзо.
Како ќе се движи импактот на зголемувањата на цените на нафтата во Северна Македонија останува да се види во наредниот периот, откако од ноќеска на полноќ бензините поскапуваат за еден денар по литар, а цената на дизел горивата останува иста, одлучи денеска Регулаторната комисија за енергетика, водни услуги и услуги за управување со комунален отпад (РКЕ). Со одлуката се врши зголемување на малопродажните цени на нафтените деривати во просек за 1,13 отсто. Од РКЕ посочуваат дека референтните цени на нафтените деривати на светскиот пазар во споредба со претходната пресметка бележат зголемување кај бензините во просек за 2,977 отсто, кај дизелот за 0,464, кај екстра лесното масло за 0,37 и кај мазутот за 3,965 отсто. Курсот на денарот во однос на доларот по кој беа формирани цените со претходната пресметка е понизок за 0,1035 отсто.
Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток ги одложува пратките на тесен природен гас (ТПГ) преку Ормускиот теснец од клучните извозници во регионот, ставајќи сериозен притисок врз спот цените на тесен природен гас (ТПГ) во Азија и европскиот пазар на природен гас. 20% од глобалното снабдување со течен природен гас е во опасност во ограничениот канал помеѓу Иран и Оман.
Соред прогнозата на Голдман Саја, цените на европскиот гас се соочуваат со пораст до 130% доколку се запре превозот низ Ормускиот теснец. Аналитичарите на Голдман Сакс проценуваат дека едномесечното нарушување би можело да ги лансира цените на 25 долари/ммBtu во во Европа и Азија.
Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток ги одложува пратките на тесен природен гас (ТПГ) преку Ормускиот теснец од клучните извозници во регионот, ставајќи сериозен притисок врз спот цените на тесен природен гас (ТПГ) во Азија и европскиот пазар на природен гас. 20% од глобалното снабдување со течен природен гас е во опасност во ограничениот Ормуски канал.
Клучниот Ормуски теснец, каде што минуваат една петтина од глобалните текови на нафта и ТПГ, не е формално затворен. Сепак, големите оператори за превоз и компаниите за нафта и гас, како и трговците, ефикасно ги запреа пратките преку тесната лента помеѓу Иран и Оман.
Акциите на енергетскиот гигант Exxon (XOM) скокнаа пред пазарната конференција, додека акциите од одбранбената индустрија, вклучувајќи го и Lockheed Martin (LMT), исто така, најдоа купувачи. Но, акциите поврзани со патувања паднаа, при што акциите на Delta Air Lines (DAL) паднаа за речиси 6% поради последиците.
Акциите на европските авиокомпании паднаа за дури 9% во понеделник, бидејќи суровата нафта скокна за повеќе од 7% по воените операции на САД и Израел против Иран.
Акциите на Jet2, Air France-KLM, Lufthansa, International Consolidated Airlines Group (ICAG), Wizz Air, Ryanair и easyJet паднаа помеѓу 2,3% и 9,2% во 06:10 часот источно време (11:10 часот по Гринич).
На други места на пазарите, златото (GC=F) скокна на над 5.400 долари за унца, дури и додека доларот (DX-Y.NYB) порасна, бидејќи JPMorgan соопшти дека очекува зголемување на „премијата за ризик“ до 10% за благородниот метал. Приносите од државните обврзници (^TNX) се зголемија бидејќи пазарите ги намалија облозите за намалување на каматните стапки поради можноста за повисока инфлација.
Следниот клучен придонес во тие пресметки на стапките доаѓа во петок, со објавувањето на месечниот извештај за работни места. Економистите очекуваат дека вработените во САД додале 60.000 работни места во февруари, што е намалување од зголемувањето од 130.000 во јануари, поголемо од очекуваното, што ги ублажи стравовите од рецесија.
Д. Мишев
