Пишува: Марјан Забрчанец
Гувернер на Народна банка мора да биде фигура на доверба, стабилност и интегритет, а не партиски првоборец во костум на независен регулатор.
Скандалот со незаконското кочење на изборот на вицегувернери, отворената кавга со новинар и префрлањето вина на сите други, дополнително ја разголуваат неспособноста на Трајко Славески да ја носи тежината на функцијата со институционална одговорност и демократска култура. Во комбинација со долгогодишната партиска биографија, антиработничките ставови и инфлаторниот „оптимизам“ во време кога граѓаните реално осиромашуваат, станува јасно дека неговото останување на функцијата ја подрива довербата во монетарната политика и ја засилува политичката и економската нестабилност на државата.
1. Отворена партизација и загрозена независност
Славески е долгогодишен истакнат кадар на ВМРО-ДПМНЕ, член на партиски органи и автор на програмски документи, што е во судир со потребата за непартиски гувернер.
Уште при изборот беше критикуван како „теснопартиски, а не експертски избор“, што ја еродира довербата во независноста на Народната банка дома и кај меѓународните партнери.
Има спорен политички и управувачки багаж. Беше разрешуван како министер за финансии, а како претседавач на Советот на Град Скопје беше еден од носителите на хаосот во Градот, предизвикувајќи конфликт со градоначалничката, застој на проекти и институционален распад.
Избран е за гувернер со значителен број гласови против и силен отпор од опозицијата, а новите скандали (инфлацискиот оптимизам, несериозните колумни, блокадата на вицегувернерите и кавгата со новинар) само потврдуваат дека мандатот го води кон уште подлабока поларизација и пад на довербата во Народната банка.
2. Антиработнички ставови и фаворизирање на крупен капитал
Како министер и како економски гласноговорник на ВМРО-ДПМНЕ, Славески беше еден од најгласните противници на зголемувањето на минималната плата и мерките во корист на работниците.
Неговиот профил систематски ја става монетарната и економската политика во функција на интересите на капиталот, со игнорирање на реалната состојба на сиромашните и презадолжените граѓани.
3. Потценување на инфлаторните ризици, „шминкање“ на сликата, потценување на граѓаните
Славески јавно прогнозира дека следува враќање на инфлацијата кон „историскиот просек“ од околу 2%, во време кога цените на сите производи растат до плафон. Ваквиот нереален ултра-оптимистички тон може да создаде лажна сигурност, да релативизира вртоглави ценовни спирали и да ја намали подготвеноста за антикризни мерки.
Во јавни настапи тој несериозно ја релативизираше инфлацијата наведувајќи дека главна причина било поскапувањето на авионските летови, занемарувајќи ги широките ценовни удари врз храна, енергенси и основни трошоци, со што ја навредува интелигенцијата на граѓаните и ја потценува длабочината на кризата.
4. Несоодветен јавен настап – „инфлуенсер“ наместо гувернер
Македонија е веројатно единствената држава со Гувернер кој пишува колумни за гуми, кочници, сообраќајна култура и влијание на сејф сити врз потрошувачка на гориво, наместо да комуницира сериозни анализи за инфлација, ценовни шокови и системски ризици.
5. Скандалот со вицегувернерите и можни незаконитости
Мандатите на две вицегувернерки се истечени, а опозицијата обвинува дека Славески незаконски го кочи изборот на нови вицегувернери, со прекршување на законските рокови и ризик по легитимноста на одлуките на Советот на НБ.
Се бара итна истрага за неговото постапување, предупредувајќи дека финансиската стабилност не смее да биде жртва на политички игри и неспособност.
6. Кавга со новинар и одбивање на одговорност
На прашање од новинар зошто доцни изборот на вицегувернери, Славески влезе во јавна кавга, избегна јасен одговор и ја префрли вината целосно на Собранието, искажувајќи иритација и обвинувајќи за уреднички „напади врз Народната банка“.
Ваквиот конфронтирачки однос кон медиумите, во ситуација кога постојат сомнежи за незаконско постапување, дополнително ја руши довербата и покажува дека не е подготвен да преземе институционална одговорност.
КОИ БЕА ДРУГИТЕ СПОМНУВАНИ КАНДИДАТИ ЗА ГУВЕРНЕР И ЗОШТО СЕКОЈ ОД НИВ ЌЕ БЕШЕ ПОМАЛКУ ПРОБЛЕМАТИЧЕН?
Анита Ангеловска‑Бежоска, гувернерка претходничка на Славески. Има долг стаж во Народната банка, ја водеше институцијата низ енергетската и инфлаторната криза и има кредибилитет кај ММФ, ЕЦБ и меѓународните финансиски институции. Со неа како избор, НБ ќе имаше континуитет без блокирани вицегувернери или кавги со новинари и јасен сигнал на предвидливост кон меѓународните партнери.
Маја Кадиевска‑Војновиќ, поранешна вицегувернерка и членка на управни и надзорни одбори во банкарскиот сектор. Таа носи чисто технократско и регулаторно искуство, со силно познавање на системот одвнатре. Не е перципирана како прв партиски „економски пулт“ и нема конфликтен јавен ПР. Нејзиниот профил наликува на класичен, стабилен банкар од висок ранг.
Борче Треновски, универзитетски професор и член на Советот на Народната банка. Тој е академски профил, веќе вграден во институционалната култура на НБ, со искуство во анализи и монетарна политика и висок кредибилитет во економските и финансиските кругови.
Зоран Ставрески, поранешен министер за финансии, еден од ретките од Владата на Груевски за кој експертската и широката јавност коментира дека покажал свесност за лошите политики на неговиот премиер (примерот со коментарот “трошиме на чоколадо, а немаме ни за леб”) и дека е високо капацитетен економски и финансиски кадар. Иако и тој носи сериозен партиско-политички багаж, неговите проблеми се во минатото, додека кај Славески проблемите се активни и тековни.
Сумирано, проблемот не е до тоа дали „немаше подобар“ од Славески. Подобри имаше и тоа добро го знаеме. Проблемот е што власта свесно го избра најконтроверзниот и најризичниот профил за довербата во Народната банка, а единствениот начин таа доверба да почне да се враќа е Трајко Славески да си замине.
Текстот е личен став на авторот.
