Европската Унија и Соединетите Американски Држави постигнаа привремен трговски договор со кој двете страни се обидуваат да избегнат нова економска ескалација што би можела сериозно да ја наруши трансатлантската трговија. По повеќемесечни тензии, закани со нови царини и политички притисоци, Брисел прифати компромис што привремено ја стабилизира економската соработка до крајот на 2029 година.
Договорот беше финализиран по интензивни преговори меѓу Европската комисија, Советот на ЕУ и Европскиот парламент, откако американскиот претседател Доналд Трамп постави рок до 4 јули 2026 година за целосно спроведување на рамковниот договор постигнат уште во 2025 година. Во спротивно, Вашингтон се закануваше со воведување царини од 25 проценти за европските автомобили и камиони — мерка што можеше сериозно да ги погоди германската, француската и италијанската автомобилска индустрија.
Под притисок на можната трговска војна, европските институции се согласија целосно да ги укинат царините за американските индустриски производи. Тоа се однесува на широк спектар производи — од машини и хемикалии до техничка опрема и суровини. Истовремено, американските земјоделски производи и морска храна ќе добијат полесен пристап до европскиот пазар, што веќе предизвикува загриженост кај дел од европските производители.
За возврат, САД се согласија да ги ограничат тарифите на максимум 15 проценти за најголемиот дел од европскиот извоз. Иако овој праг е значително понизок од закануваните казнени царини, европските критичари предупредуваат дека договорот останува нерамноправен, бидејќи американската страна сепак задржува значителни трговски бариери за чувствителни сектори како автомобилската индустрија, фармацијата и полупроводниците.
Особено спорно останува прашањето за американските царини за европскиот челик и алуминиум, кои достигнуваат и до 50 проценти. Брисел успеа да обезбеди клаузула со која Европската комисија ќе може да го суспендира договорот доколку Вашингтон не ги намали овие давачки до крајот на 2026 година. Дополнително, воведен е и заштитен механизам што ѝ овозможува на Европската Унија повторно да воведе ограничувања доколку американскиот увоз предизвика сериозна штета врз европската индустрија.
Преговорите отворија и поширока политичка дебата за иднината на европската економска стратегија. Дел од европратениците бараа договорот да содржи политички услови поврзани со безбедноста и територијалниот интегритет на ЕУ, особено по контроверзните изјави на Доналд Трамп за Гренланд во претходниот период. Сепак, земјите-членки одлучија трговскиот пакет да остане строго економски документ, без дополнителни геополитички клаузули.
Поддржувачите на компромисот тврдат дека договорот е неопходен за заштита на работните места и стабилноста на трансатлантската економија, вредна околу 1,7 трилиони евра годишно. Критичарите, пак, предупредуваат дека ЕУ прави преголеми отстапки под американски притисок и дека на долг рок тоа може да ја ослабне европската стратешка автономија во однос на САД и Кина.
Следниот чекор е формалната ратификација на договорот во Европскиот парламент и одобрување од земјите-членки на ЕУ. Доколку процесот се одвива според планираните рокови, новите регулативи треба да стапат во сила пред 4 јули 2026 година, со што и официјално ќе се избегне најавената царинска ескалација од страна на Белата куќа.
Клучниот тест за одржливоста на компромисот ќе биде ревизијата предвидена за крајот на 2029 година, кога ќе се проценува дали договорот донел рамнотежа или дополнително ја зголемил зависноста на Европа од американската трговска политика.
ЦИВИЛ Медиа Деск
