Ослободувањето на украинските цивили незаконски задржани од Русија мора да биде составен дел од сеопфатен, праведен и одржлив мир. Ова е пораката што Украина повторно ја упатува до меѓународната заедница, во услови кога украински цивили и понатаму се држат како заложници во привремено окупираните територии и во Руската Федерација.
Министерот за надворешни работи на Украина, Андриј Сибиха, порача дека враќањето на секој незаконски задржан цивил е прашање на заедничка меѓународна одговорност, правда и владеење на правото.
„Ослободувањето на незаконски задржаните цивили мора да биде дел од сеопфатен, праведен и одржлив мир. Наша заедничка одговорност е да го вратиме секој цивил дома, да обезбедиме правда за секоја жртва и да докажеме дека ниту еден терористички режим не може да биде посилен од меѓународната солидарност и владеењето на правото“, порача Сибиха.
Амбасадорката на Украина во Северна Македонија, Лариса Дир, исто така предупреди дека киднапирањето, тортурата и незаконското задржување цивили не се изолирани случаи, туку системска политика на Русија на привремено окупираните територии.
„Киднапирањето, тортурата и незаконското задржување цивили се системска политика на рф на привремено окупираните територии. Потврдени се 1.878 случаи, но размерите на злосторствата се значително поголеми. Потребен е меѓународен механизам за заштита и враќање на цивилните заложници“, порача Дир во објава на платформата X.
Оваа порака ја надополнува изјавата на Сибиха и ја става темата во поширок контекст: незаконското задржување цивили не е споредна хуманитарна последица од војната, туку дел од систематската практика на окупација, репресија и заплашување. Бројката од 1.878 потврдени случаи укажува на документиран обем на злосторството, но украинските власти предупредуваат дека реалните размери се многу поголеми, бидејќи судбината на голем број цивили останува непозната.
Оваа порака доаѓа во момент кога Европската Унија и Украина во Брисел ја нагласија тешката состојба на цивилните затвореници и хуманитарните последици од руската воена агресија. Во заедничката изјава на ЕУ и Украина се наведува дека руската војна против Украина има катастрофални последици за цивилното население, особено на привремено окупираните територии. Во документот се осудуваат произволните притворања, присилните исчезнувања, систематската тортура, нечовечките услови на притвор, сексуалното насилство, незаконските депортации и лишувањето од право на правична постапка.
ЕУ и Украина повикаа Русија и Белорусија да обезбедат итно, безбедно и безусловно враќање во Украина на сите произволно задржани, незаконски депортирани и присилно префрлени украински цивили, вклучително и деца. Во изјавата се нагласува и дека Меѓународниот комитет на Црвениот крст мора да добие пристап до сите места каде што се држат украински воени заробеници и цивилни затвореници.
Темата за незаконски задржаните цивили е една од најболните хуманитарни последици од руската агресија. Според документите на Обединетите нации, руските власти задржувале голем број цивили во областите што ги ставиле под контрола. Меѓу жртвите има локални функционери, јавни службеници, новинари, активисти, волонтери, верски лица и други цивили што окупациските структури ги сметале за закана.
Независната меѓународна комисија на ОН за Украина заклучи дека присилните исчезнувања извршени од руските власти, како распространета и систематска практика против цивилното население, претставуваат злосторства против човештвото. Комисијата утврди дека многу цивили биле префрлени во притворски објекти на окупираните територии или депортирани во Руската Федерација, каде што биле изложени на тешки повреди на човековите права, вклучително тортура и сексуално насилство.
Во претходно интервју за ЦИВИЛ Медиа (11 април 2026), амбасадорката на Украина во Северна Македонија, Лариса Дир, предупреди дека неказнивоста е еден од клучните фактори што ја продолжуваат руската агресија.
„Главниот проблем е што руските злосторници сè уште не се казнети. РФ не сака да ја запре војната сè додека постојат две нешта. Првото е нафтата, која ја потхранува војната – затоа се критично важни строги санкции, пред сè против рускиот енергетски сектор. Второто е неказнивоста, која треба да се прекине преку што поскоро воспоставување на Специјалниот Меѓународен Трибунал за казнување на виновните за кривичното дело агресија“, изјави Дир за ЦИВИЛ Медиа.
Оваа оценка директно се поврзува со прашањето на незаконски задржаните цивили. Без одговорност за незаконските притворања, присилните исчезнувања, тортурата и депортациите, нема траен мир. Мир што ги остава цивилните заложници во рацете на агресорот не може да биде ниту праведен, ниту одржлив.
Украина во изминатиот период успеа да врати дел од цивилите што со години биле незаконски задржани од Русија. На 27 јуни, украинскиот омбудсман Дмитро Лубинец соопшти дека седум цивили, на возраст од 35 до 66 години, се вратени дома по повеќегодишно незаконско задржување. Тие биле приведени од руските сили во 2022 година, за време на окупацијата на Мариупол и делови од Кијивската, Харкивската, Запорижската и Луганската област.
Но ваквите случаи претставуваат само мал дел од поширокиот проблем. Судбината на многу цивили останува непозната. Семејствата со месеци и години немаат информации дали нивните блиски се живи, каде се држат, во каква состојба се и дали имаат пристап до медицинска помош, адвокат или контакт со семејството. Русија систематски одбива да обезбеди транспарентни информации за идентитетот, локацијата и судбината на украинските цивили што се наоѓаат во нејзина контрола.
Затоа Украина инсистира дека враќањето на цивилите мора да биде дел од секој сериозен мировен процес. Не станува збор за споредно хуманитарно прашање, туку за суштински тест за меѓународното право. Доколку цивилите останат заложници на агресорот, тоа би значело нормализирање на злосторството како инструмент на војна и политичка уцена.
Пораката на Сибиха е јасна: секој цивил мора да се врати дома, секоја жртва мора да добие правда, а меѓународната солидарност мора да покаже дека владеењето на правото е посилно од терористички режим. За Украина, ова не е само услов за мир. Тоа е услов мирот да биде праведен, човечки и одржлив.Фактографска основа: ЕУ и Украина во заедничка изјава од 13 јули 2026 година повикаа на итно, безбедно и безусловно враќање на сите произволно задржани, незаконски депортирани и присилно префрлени украински цивили, вклучително и деца. Комисијата на ОН за Украина заклучи дека присилните исчезнувања извршени од руските власти во распространета и систематска форма претставуваат злосторства против човештвото. Кијив Индепендент јави дека Украина на 27 јуни вратила седум цивили што Русија незаконски ги држела со години. Амбасадорката Дир во споменатото интервју за ЦИВИЛ Медиа ја поврза потребата од мир со прекинување на руската неказнивост и воспоставување Специјален меѓународен трибунал за кривичното дело агресија.
Џ. Д.
