Марко Маневски
Ајде да зборуваме за единството. Сите го сакаат тој збор. Единство на партијата и народот, на партијата и државата, братство и единство. Звучи убаво, нели? Како свадбена песна. Само што таа свадба беше принуден брак, а разводот беше очекуван и насилен.
Комунистичка Југославија имаше една генијална идеја која сè поедностави: партијата и државата се едно исто. Нема разлика меѓу оној што владее и оној над кој се владее. Кога некој ја критикува државата, ја критикува партијата. Кога ја критикува партијата, ја критикува државата. И тогаш, сосема логично, те критикува и тебе, мене, комшијата, и веројатно е странски платеник. Елегантно, нели? Една реченица и исчезна секоја можност да преиспиташ што било, а тоа да не биде предавство.
За членовите на партијата важеше едно правило, а за сите останати друго. Ако си во партија, грешките ти се простуваат, работата ти е загарантирана, стан добиваш побрзо, децата полесно ти се запишуваат на факултет. Ако не си во партија, ти си само статистика која чека ред. Ова не се нарекува систем на вредности. Ова се вика корупција која добила официјална адреса и печат. Не мито под маса, туку мито што станало административна процедура. И тоа не е исклучок, туку самиот оперативен систем.
Потоа дојде демократијата, т.е. оној нејзин балкански роднина кој го носи истото име, но се однесува сосема поинаку. Беше воведен повеќепартиски систем и сите помисливме дека конечно избегавме од таа болест. Но, еве што се случи: болеста не исчезна, само се умножи. Секоја партија што ќе дојде на власт се однесува идентично како старата еднопартиска машинерија, само сега имаме повеќе машини кои ја работат истата работа. Партијата на власт мора да ја пороби државата, бидејќи ако не ја пороби државата, некој друг ќе го стори тоа, и тогаш губи. Вработува преку партиска книшка, а не преку способност. Судството, законодавството и извршната власт формално постојат како три одвоени тела, како некоја убава декорација во учебник за основно училиште, додека во пракса сè се спојува во една рака која ги држи и чеканот и пресудата и законот што штотуку го напишала за да го оправда чеканот.
Тоа не е поделба на власта. Тоа е театар на поделба на власта, со актери кои се сите вработени кај истиот режисер.
А сега да зборуваме за вистинската штета, онаа подлабоката, онаа што не се гледа на прв поглед. Комунизмот не само што направи корумпиран систем, тој направи пасивни луѓе. Државата презеде сè. Работата ти е загарантирана без оглед на способноста, образованието или придонесот. Така се создаде цела генерација паразити – луѓе кои немаат вистинска вредност, кои не создаваат ништо, туку се научени да чекаат некој нешто да им даде. И тогаш, природно, прифаќаат потчинетост. Му климаат со главата на водачот бидејќи тоа потчинување им дава чувство на вредност кое самите не можат да си го создадат, и го добиваат она што мислат дека го заслужуваат, без оглед на последиците за општеството околу нив. Повеќето дури ни себеси не си обезбедуваат ништо освен лесно возење до пензија, додека од оние што се екстра подготвени да ги извалкаат рацете, партијата прави тајкуни и олигарси.
И тука доаѓаме до суштината што сите некако избегнуваат да ја кажат наглас: ако партијата и државата се едно, тогаш сите процеси и сите одлуки се исклучиво политички. Баш секоја. Од именување на министер до вработување на домар и чистачка во месната заедница. Тука нема разлика во тежината на одлуката. Важна е само членската карта. Квалификациите се украс, а не услов. И токму затоа во таков систем не е чудо што осуден педофил може да добие работа во градинка. Затоа што единствениот критериум што навистина се проверува е дали човекот е „наш“. Не е важно дали се одлучува за државниот буџет или за парите на младинското здружение на љубители на кулен. Процесот е идентичен, механизмот е ист, само бројките се различни. А кога сите одлуки се политички, тогаш тие одлуки не ѝ служат на државата, не им служат на граѓаните, не му служат ни на здравиот разум, туку ѝ служат само на партијата. А внатре во партијата, како и во секоја селска задруга, точно се знае кој го молзе млекото, а кој го јаде кајмакот.
И токму затоа вонпартиските движења се единственото место каде што сè уште се чувствува чист воздух. Студентските протести, еколошките иницијативи, граѓанските движења околу конкретно, опипливо прашање – депониите, реките, училиштата, правдата за загинатите и настраданите. Тука нема членска книшка што одлучува кој смее да зборува, нема партиска хиерархија што филтрира кој ќе добие збор. Тука одлучува само тоа колку ти е грижа и колку си подготвен да застанеш и гласно да го кажеш она што го мислиш. Тоа е најблиску што ова општество го има до референдумска атмосфера и до оној момент кога секој глас вреди поради она што сака да го зачува, а не онолку колку што печати добил од партијата. И токму затоа овие движења толку многу ја плашат секоја партија на власт и во опозиција, без разлика на бојата: бидејќи покажуваат што би можеле да постигнат луѓето кога би престанале да чекаат дозвола.
Прашањето што останува е дали ќе се разбудиме на време? Дали ќе ги оставиме генерациите што доаѓаат самите да си ја изградат својата иднина? Дали ќе продолжиме да гледаме во разочараните лица на сопствените потомци додека со презир чекаат конечно да се тргнеме од сцената? Можеби и засекогаш.
Наслов на оригиналот: Isti cirkus, novi šatori, Markolepsijа, 31 јули 2026 | Сите права се задржани | ЦИВИЛ МЕДИА
