Серија судски одлуки и процесни епилози во изминатите месеци повторно го ставија македонското правосудство во центарот на политичката конфронтација. Најновиот повод се одлуките на Врховниот суд со кои беа укинати правосилните пресуди во предметот за автобуската несреќа кај Ласкарци и против поранешниот градоначалник на Карпош, Стевчо Јакимовски, како и најавата дека првообвинетиот во случајот „Пулс“ во Кочани ќе го продолжи процесот од слобода по истекот на максималниот законски рок за притвор.
Во политичките реакции овие случувања се толкуваат дијаметрално спротивно. Од СДСМ обвинуваат за контролирано и селективно правосудство, додека од ВМРО-ДПМНЕ одговорноста ја лоцираат во кадровските и институционалните структури наследени од претходните власти.
Врховниот суд ги укина пресудите за „Ласкарци“
Советот за казниви дела при Врховниот суд на седницата од 9 септември 2026 година ја укина пресудата на Апелациониот суд Скопје во предметот за автобуската несреќа кај Ласкарци и го врати предметот на повторно постапување и одлучување. Во несреќата од 13 февруари 2019 година загинаа 16 лица, а повеќе од 30 беа повредени.
Со укинувањето на правосилната пресуда, досегашните затворски казни повеќе не се основ за нивно продолжување, па осудените кои ја издржувале казната излегуваат од затвор до новата одлука. Тоа, сепак, не значи дека се ослободени од обвинение – предметот повторно ќе се разгледува пред првостепениот суд.
Одлуката предизвика реакции и меѓу правниците. Адвокатот Владимир Туфегџиќ ја оцени интервенцијата на Врховниот суд во предметите „Ласкарци“ и против Јакимовски како „сериозен тест и аларм за правниот систем“, отворајќи прашање за квалитетот на одлуките на пониските судови.
И пресудата за Стевчо Јакимовски е укината
На истата седница, Врховниот суд го уважил барањето на Стевчо Јакимовски за вонредно преиспитување на правосилната пресуда.
Укинати се пресудата на Основниот кривичен суд Скопје од 23 април 2025 година и пресудата на Апелациониот суд Скопје од 15 мај 2026 година, а предметот е вратен на првостепениот суд на повторно постапување и одлучување.
Јакимовски претходно беше осуден на една година затвор за бесправно градење во предметот поврзан со изградбата на општинската зграда во Карпош, додека делот од обвинението за злоупотреба на службената положба беше вратен на повторно судење.
И во овој случај, правната последица од одлуката на Врховниот суд не е ослободителна пресуда, туку враќање на предметот во повторна постапка.
Кочани: истекува притворот, но процесот продолжува
Слична забуна се појави и околу случајот со пожарот во „Пулс“ во Кочани.
Дејан Јованов – Деко, сопственикот на објектот во кој на 16 март 2025 година загинаа 63 лица, ќе може да се брани од слобода по 3 октомври 2026 година. Основниот кривичен суд Скопје потврди дека притворот е продолжен до тој датум, кога истекува законскиот максимум од една година од оценката на обвинителниот акт. По истекот на притворот, судот може да определи други мерки за обезбедување на присуството на обвинетиот.
Судењето против Јованов и останатите обвинети продолжува. Оттука, неговото излегување од притвор не е ослободителна пресуда ниту прекин на кривичната постапка.
Токму оваа разлика е важна за јавната перцепција: истекот на притворот е процесна последица на законскиот рок, додека вината или невиноста се утврдуваат со конечна судска одлука.
Груевски и Латас – уште два случаи што ја засилија политичката полемика
Политичката дебата беше дополнително засилена во јули и август по судските одлуки во предметите „Талир 2“ и „Тотал“.
Во јули Основниот кривичен суд Скопје донесе ослободителна пресуда за поранешниот премиер Никола Груевски во предметот „Талир 2“. Случајот се однесуваше на изградбата и финансирањето на седиштето на ВМРО-ДПМНЕ, или „Белата палата“. Апелациониот суд Скопје на 26 август ја потврди првостепената пресуда.
Кај Драган Павловиќ-Латас, пак, предметот „Тотал“ заврши откако обвинителството целосно се откажа од обвинението за даночно затајување. Според образложението на обвинителството, по новото супервештачење износот на даночното затајување бил намален од категоријата „значителен“ во „поголем“, што имало последици врз правната квалификација и роковите.
СДСМ по овие два случаи го оцени правосудството како селективно и политички контролирано. Партијата во јули оцени дека одлуките за Груевски и Латас се „доказ“ за влијание врз обвинителството и судството.
ВМРО-ДПМНЕ: проблемот е наследен
Од ВМРО-ДПМНЕ, пак, критиките ги насочуваат кон правосудниот систем изграден во времето на претходните владејачки структури на СДСМ и ДУИ.
Владејачката партија во повеќе реакции во текот на август го посочуваше случајот со модуларната болница во Тетово, откако Обвинителството не поведе обвинение против Венко Филипче во предметот за јавните набавки поврзани со модуларните болници. Во пожарот во модуларната болница во Тетово во 2021 година загинаа 14 лица.
Недовербата останува клучен проблем
Она што ги поврзува различните случаи е длабоката недоверба во институциите на правосудството.
Според Европската комисија, во 2026 година само 21 отсто од граѓаните и 19 отсто од компаниите ја оценуваат независноста на судовите и судиите како добра или многу добра. Овие показатели се пониски од 2025 година, кога изнесувале 28, односно 26 отсто. Комисијата како главни причини за перцепцијата на недоволна независност ги наведува перцепциите за мешање или притисок од Владата и политичарите, како и влијанието на економски и други специфични интереси.
Европската комисија во истиот извештај оценува дека политичкиот притисок и мешањето продолжуваат да предизвикуваат сериозна загриженост во однос на независноста на судството.
Дополнително, според Специјалниот Eurobarometer за корупција од 2026 година, 92% од испитаниците во Северна Македонија сметаат дека корупцијата е широко распространета. Кај компаниите процентот е 91%. Само 32% од граѓаните сметаат дека има доволно успешни гонења за корупција што можат да имаат одвраќачки ефект.
Судските одлуки или политичките толкувања?
Најновите случаи повторно го отвораат прашањето дали политичките партии судските одлуки ги третираат како правни акти или како инструменти во меѓупартиската пресметка.
Укинувањето на пресуда не значи ослободување од обвинение. Истекот на притворот не значи невиност. Ослободителната пресуда, пак, не е доказ дека постапката била политички мотивирана.
Но, истовремено, серијата случаи – од „Ласкарци“ и „Пулс“, преку „Талир 2“ и „Тотал“, до предметите поврзани со поранешни и актуелни политички функционери – покажува дека македонското правосудство и понатаму се соочува со сериозен проблем на доверба.
Токму затоа клучното прашање не е само која партија е во право во дневната политичка пресметка, туку дали институциите можат со образложени, навремени и независни одлуки да ја убедат јавноста дека за сите важат исти правила – без оглед на политичката позиција, функцијата или влијанието на обвинетиот.
Подготви: Б. Јордановска
