Русија од петокот избира нов состав на 450-члената Државна дума, на првите парламентарни избори по почетокот на целосната руска инвазија врз Украина. Но, според независниот руски медиум „Медуза“, изборите почнаа без она што во демократски изборен процес би требало да биде основен предуслов, реална политичка конкуренција.
Најочигледниот пример е „Јаблоко“, единствената регистрирана руска партија што водеше отворена антивоена кампања. Рускиот Врховен суд на 10 август ја отстрани нејзината федерална листа од изборите по тужба поднесена од партијата „Родина“. „Јаблоко“ ги оспори обвинувањата врз кои се темелеше одлуката. Потоа следуваа постапки против кандидатите на партијата во едномандатните изборни единици. До 11 септември, 16 од 135 веќе регистрирани кандидати на „Јаблоко“ беа отстранети од трката, објави „Медуза“.
Со тоа, манипулацијата со изборниот процес не мора ни да започне на денот на гласањето. Кога една од ретките политички опции што суштински се разликува од официјалната политика е отстранета пред избирачите воопшто да стигнат до гласачките места, резултатот веќе се обликува преку тоа кој смее, а кој не смее да биде избран.
Набљудувачите како проблем за системот
Уште еден сериозен проблем е контролата на изборите. Русија не ја покани Организацијата за безбедност и соработка во Европа да испрати мисија за набљудување. ОБСЕ соопшти дека ова е трет последователен национален изборен процес во Русија што не може да го набљудува и оцени според својата методологија.
Организацијата посочи и на законските ограничувања за кандидатите, притисокот врз независните медиуми и граѓанското општество, како и на системското слабеење на независното домашно изборно набљудување. Движењето „Голос“, кое со години беше еден од главните извори за документирање изборни прекршувања, во меѓувреме престана да постои по долготраен притисок од властите.
Проблемите продолжија и непосредно пред и по отворањето на гласачките места. Во Ростовската област беше приведен набљудувач на „Јаблоко“ за време на предвременото гласање. На првиот ден од изборите „Медуза“ објави дека речиси 1.300 набљудувачи предложени од Комунистичката партија и „Јаблоко“ не биле пуштени на избирачките места во различни региони. Медиумот објави и пријави за обиди за поткупување или отстранување набљудувачи.
Тоа не е доказ дека секој од тие случаи претставува изборна измама. Но, ограничувањето на оние што треба да ја проверуваат законитоста на процесот директно ја намалува можноста евентуалните злоупотреби да бидат независно документирани.
Притисокот врз вработените и „мобилизацијата“ на гласачите
Независните извори известуваат и за административен притисок врз вработени во јавниот сектор. „Медуза“ објави дека во Алтај локалниот огранок на Комунистичката партија тврди дека работници биле принудувани не само да гласаат електронски, туку и да поддржат конкретни кандидати, со закани за губење на работното место. Во Јакутск, според истиот извор, од наставници се барало на секои два часа да известуваат кои родители на нивните ученици веќе гласале.
„Фајненшл тајмс“ исто така известува за организирано учество на државни службеници во гласањето. Таквите методи не мора да подразбираат физичко фалсификување на гласачко ливче за да влијаат врз изборите. Доволно е гласачот да знае дека работодавачот или државната институција следи дали тој ја исполнил очекуваната „граѓанска должност“.
Електронското гласање, повторно „црната кутија“
Особено чувствителна точка останува дистанционното електронско гласање. Москва и десетици други региони користат системи што независни експерти со години ги критикуваат поради недостиг од можност јавноста самостојно да го реконструира и провери пребројувањето.
Причината за недовербата е конкретна. На парламентарните избори во Москва во 2021 година, повеќе опозициски кандидати водеа според хартиените ливчиња, но ги загубија изборните единици откако беа додадени електронските гласови. Во осум московски изборни единици кандидатите поддржани од властите немаше да победат без електронското гласање. Анализите на тогаш објавените технички податоци покажаа дека независните набљудувачи не располагаат со доволно информации сами да го репродуцираат конечниот резултат.
На 18 септември 2026 година повторно имаше извештаи за дефекти на електронските терминали и проблеми со системот. Московската изборна комисија соопшти дека системот бил изложен на сериозни кибернапади и дека техничките екипи ги одбиваат нападите. Официјалниот московски штаб за набљудување, пак, тврди дека локалните дефекти биле краткотрајни и не влијаеле врз точноста на пребројувањето.
Но кога системот не може независно да се провери, јавноста е принудена да верува на институциите што истовремено го организираат гласањето и ја бранат неговата исправност.
Статистички аномалии што се повторуваат
Недовербата не се темели само на политички оценки. По претседателските избори во 2024 година, „Новаја Газета Европа“ спроведе статистичка анализа на официјалните податоци користејќи го методот на рускиот математичар Сергеј Шпилкин. Анализата процени дека најмалку 22 милиони хартиени гласови покажувале обрасци што авторите ги поврзаа со изборни манипулации. Во 46 руски региони беа откриени изразени статистички аномалии, особено необична поврзаност меѓу екстремно висока излезност и поддршката за Владимир Путин.
Тоа е статистичка проценка, а не индивидуална проверка на 22 милиони гласачки ливчиња. Но, кога ваквите аномалии се комбинираат со документирани случаи на полнење кутии, препишување записници, ограничување на набљудувачите и непрозирно електронско гласање, тие создаваат сериозна основа за сомнеж во официјалните резултати.
Гласање и во окупираните делови на Украина
Русија ги вклучи во парламентарните избори и окупираните делови од Донецката, Луганската, Запорижската и Херсонската област, како и Крим. Асошиејтед прес објави сведоштва и наводи од украински власти и организации за човекови права дека изборни екипи во дел од окупираните територии биле придружувани од вооружени лица и дека врз жители се вршел притисок преку работните места и социјалните бенефиции.
ОБСЕ е категоричен дека изборите организирани од Русија на окупирана украинска територија немаат важност според меѓународното право.
Избори во кои контролата почнува пред гласањето
Руската Централна изборна комисија ги отфрла обвинувањата за компромитирање на изборните системи и тврди дека гласањето се одвива нормално. Не постои, додека гласањето сè уште трае, независно утврдена конечна бројка за размерот на евентуалните фалсификати на изборите во 2026 година.
Но, досегашните факти покажуваат поширок проблем од класичното полнење гласачки кутии. На изборите им претходеа отстранување на главната антивоена партија, репресија врз политички противници, ограничување на независните набљудувачи, исклучување на ОБСЕ, пријави за административен притисок врз гласачите и широка употреба на електронски систем чија точност независните експерти не можат целосно да ја проверат.
Во таков систем, најважното прашање не е само дали некој ќе украде глас на избирачкото место, туку колку избор останал за гласачот уште пред да го добие гласачкото ливче.
Текстот е подготвен од Аналитичкиот тим на ЦИВИЛ врз основа на информации достапни до утрото на 19 септември 2026 година. Гласањето завршува на 20 септември.
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Лагите и насилството се штитат со гушење на независните медиуми и граѓански организации.
Дајте го својот придонес СЕГА.
