Туристичката сезона ги сокри драмите со потопените бродови во Црното Море, сега за нив се говори поотворено
Потонати бродови со жито, нападнати танкери со руска нафта, исчезнати морнари и закани од еколошка катастрофа. Црното Море станува сè понесигурно, а новите напади кај бугарскиот брег покажуваат дека последиците од руската војна против Украина се чувствуваат сè подалеку од фронтот.
Политичкиот врв на источниот сосед денеска беше длабоко вознемирен. Овој пат ситуацијата изгледаше подраматично од инцидентите што станаа сè почести во Црното Море по почетокот на руската агресија врз Украина. Повод беше нападот со дронови врз два трговски брода во близина на Бугарија, од кои едниот потона, а другиот беше тешко оштетен.
Она што во текот на туристичката сезона остануваше во сенка на летувалиштата и економските интереси, сега сè потешко може да се премолчи. Црното Море не е само простор на воена конфронтација. Станува збор за еден од важните европски поморски коридори за транспорт на жито, нафта и други стоки. Секој нов напад ја зголемува опасноста за цивилните екипажи, меѓународната трговија и морската животна средина.
Што е познато досега?
Според бугарската новинска агенција БТА и меѓународните агенции, два трговски брода биле нападнати со дронови во бугарската ексклузивна економска зона во Црното Море. „Алфа Ватан“ (ALFA WATAN), кој пловел под знамето на Того, потонал, додека „Ејбл“ (ABLE), под знамето на Палау, бил оштетен и зафатен од пожар.
„Алфа Ватан“ пловел од Турција кон романското пристаниште Сулина, додека „Ејбл“ се движел од Романија кон Истанбул, превезувајќи пченица. Според достапните податоци, двата брода биле во турска сопственост, иако пловеле под знамиња на други држави. Тоа е вообичаена практика во меѓународната трговска пловидба и само по себе не претставува доказ за незаконски активности.
Засега нема потврда дека двата брода припаѓале на таканаречената „темна“ или „сенка-флота“, ниту дека биле под меѓународни санкции.
Ова е прв ваков пријавен напад врз трговски бродови во ексклузивната економска зона на Бугарија. Таа зона не е дел од бугарските територијални води, кои според меѓународното право се протегаат до 12 морски милји од брегот. Нападот, според бугарските власти, се случил околу 70 морски милји источно од градот Бјала.
„Алфа Ватан“ претрпел сериозни структурни оштетувања и потонал. Спасувачките екипи трагаат по неговиот екипаж, чија судбина во моментот на подготовката на овој текст останува неизвесна.
Од „Ејбл“ биле спасени сите 18 членови на екипажот. Важна улога одиграл бугарскиот патничко-товарен траект „Диоскурија“, кој бил пренасочен кон местото на несреќата. Меѓу спасените има двајца потешко повредени морнари, од кои едниот со изгореници, а другиот со повреда на главата.
Руската војна го загрозува Црното Море: Бугарија се соочува со нов безбедносен предизвик
Премиерот Румен Радев свика итен состанок со претставници на Министерството за одбрана, Министерството за внатрешни работи, Министерството за транспорт и Министерството за животна средина и води.
„Бугарија спроведува спасувачка операција 70 милји источно од градот Бјала“, соопшти Радев.
Тој изјави дека, според сведоштвата на екипажите, бродовите биле нападнати со морски и воздушни беспилотни летала. Радев го оцени случајот како неприфатливо кршење на меѓународното и поморското право.
Од екипажот на „Ејбл“, 11 се турски, а седум индиски државјани.
Еден од преживеаните морнари, кој бил пренесен во Варна, изнел поинакво лично сведоштво. Според неговите зборови, пренесени од регионалните медиуми, бродот можеби бил погоден со експлозивна направа што дошла од под површината на водата. Тој изразил сомневање дека станува збор за руски напад, поврзувајќи го со украинскиот товар.
Но ова останува сведоштво на очевидец, а не технички утврден заклучок. Бугарските власти сè уште не го потврдиле потеклото на беспилотните летала ниту идентитетот на напаѓачите.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски, пак, ја обвини Русија за нападите. Неговото обвинување е сериозно, но мора да се разграничи од резултатите на независна истрага.
Покрај непосредната опасност за морнарите, Радев предупреди и на последиците за меѓународната трговија. Нападите ја нарушуваат пловидбата, ги зголемуваат трошоците за осигурување и можат да го направат транспортот низ Црното Море значително поскап и поризичен.
Тоа е економската страна на војната, која често останува надвор од насловите. Кога растат ризиците за бродовите, растат и транспортните трошоци, а нивните последици можат да стигнат до земјоделците, трговците и потрошувачите далеку од Црното Море.
Двајца загинати кај Романија, нови прашања за безбедноста
Само еден ден претходно, на 5 октомври, романските власти известија за уште една поморска трагедија.
Бродот „Ројад Мамадов“ (ROYAD MAMMADOV), во турска сопственост и под знамето на Сент Китс и Невис, превезувал пченка од украинското пристаниште Измаил кон Италија.
Според Ројтерс, во инцидентот загинале две лица, а 11 морнари биле спасени. Романските власти потврдиле дека на бродот избувнал пожар, по што пловилото потонало.
Зеленски го обвини Кремљ за напад со руски дронови, но романските институции во првичните соопштенија не ја потврдија самостојно причината за пожарот.
Овие инциденти покажуваат колку е ранлива цивилната пловидба во услови кога воените операции се одвиваат во непосредна близина на меѓународните трговски рути.
Прашањето веќе не е само кој ги испратил дроновите. Прашањето е и кој може да гарантира дека бродовите со храна и други цивилни товари нема да станат нови жртви на војната.
Руската флота во сенка: Опасност што не започнува и не завршува со дроновите
Пребарувањето на инциденти во Црното Море покажува дека слични опасности постојат и надвор од непосредните воени напади.
Во текот на летото беа забележани нафтени петна во морската вода во близина на Бургас. Во центарот на вниманието се најде танкерот „Каирос“, за кој алармираше меѓународната еколошка организација „Гринпис“.
Според организацијата, анализата на сателитските снимки покажува десетици нафтени петна во непосредна близина на танкерот во периодот од крајот на април до крајот на јули 2026 година. Снимките од платформите Sentinel-1, Sentinel-2 и PlanetScope укажуваат на повторување на појавата, што создава сериозни сомневања дека танкерот бил извор на загадувањето.
Но за конечно утврдување на потеклото на нафтените дамки се неопходни дополнителни проверки, вклучително и хемиски анализи на примероци од морската вода.
Што е познато за „Каирос“?
Танкерот бил оштетен во напад со поморски дрон во близина на турскиот брег во ноември 2025 година, по што бил довлечкан во бугарските води и закотвен во близина на Бургас. Бродот, кој „Гринпис“ го вбројува во руската флота во сенка, е под санкции на Европската Унија и Велика Британија поради транспорт на руска нафта.
Во август активистите на „Гринпис“ ја испишаа пораката „NO GAS + OIL“ на бродот, предупредувајќи дека неговото долготрајно присуство претставува еколошки и безбедносен ризик.
Бугарската Поморска администрација, од друга страна, соопшти дека при инспекциите не бил утврден активен истек на нафта од бродот.
Тоа не ги отстранува сите сомневања. Отсуството на видливо истекување при една инспекција не е нужно доказ дека не постоело загадување во претходните месеци.
Најмалку 14 танкери од сенката во бугарските и романските води
Она што заслужува посебно внимание е поширокото истражување на „Гринпис“ од 24 август 2026 година.
Според организацијата, во периодот од 1 јануари до 1 август најмалку 14 танкери од руската флота во сенка пловеле низ бугарските и романските води, поминувајќи вкупно 418 часа во акваториите на двете земји.
Анализата се потпира на податоци за поморскиот сообраќај и на списокот на ризични танкери на Lloyd’s List.
Зошто е тоа важно?
Бродовите од таканаречената флота во сенка често се поврзуваат со непрозрачна сопственичка структура, чести промени на знамињата, сомнително осигурително покритие и манипулации со системите за автоматска идентификација.
Тоа создава двоен проблем. Од една страна, ваквите бродови овозможуваат продолжување на извозот на руска нафта и покрај санкциите. Од друга, нивното присуство ги зголемува ризиците од поморски несреќи, загадување и тешкотии при утврдување на одговорноста.
Во случај на големо излевање на нафта, последиците можат да ги почувствуваат цели крајбрежни заедници, рибарството, туризмот и државните буџети.
Така, во Црното Море се преплетуваат воената опасност, економските интереси, заобиколувањето на санкциите и еколошките ризици.
Туристичката сезона помина, проблемите останаа
Во текот на летото, плажите на Бугарија и Турција продолжија да примаат туристи, додека во истото море се движеа воени дронови, оштетени танкери и бродови што превезуваат стоки од украинските пристаништа.
Не може да се тврди дека постоела организирана политика на премолчување на инцидентите заради туристичката сезона без конкретни докази. Но контрастот меѓу туристичката слика и реалната безбедносна состојба е очигледен.
Сега, кога нападите врз трговски бродови стигнаа и во бугарската ексклузивна економска зона, прашањата за безбедноста на пловидбата и одговорноста на државите повеќе не можат да се третираат како споредна тема.
Останува нејасно кога „Каирос“ ќе биде отстранет од Бургаскиот Залив. Според информациите на бугарската Поморска администрација, сопственикот ги координира процедурите со турските институции за префрлање на бродот во специјализирано пристаниште за рециклирање.
Дотогаш, санкционираниот танкер останува во близина на бугарскиот брег, а новите напади покажуваат дека ризиците во Црното Море се многу пошироки од судбината на еден брод.
Војната во Украина не ги загрозува само фронтовските линии. Таа сè посилно ја погодува и цивилната инфраструктура, морската трговија и безбедноста на земјите од регионот. А Црното Море, кое секое лето се претставува како простор за одмор и економски просперитет, сè поочигледно станува и простор на опасна геополитичка неизвесност.
Специјално за ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.