Олександр Левченко
И покрај бруталната руска агресија врз Украина, одредени украински државјани во различни европски земји се соочуваат со кривичен прогон поради наводни активности насочени против руската енергетска инфраструктура. Еден од најистакнатите случаи поврзани со Република Хрватска е случајот на украинскиот државјанин Володимир Журављов, кој од август 2026 година се наоѓа во притвор во Пула, врз основа на европски налог за апсење издаден од Германија. Тој е осомничен за вмешаност во саботажата на гасоводите „Северен тек“. Прашањето за неговото предавање на Германија во моментов се разгледува во жалбена постапка пред Високиот кривичен суд на Република Хрватска.
Во 2025 година, полски суд одби да го предаде на Германија, разгледувајќи го случајот во поширокиот контекст на правото на Украина да се брани од руската агресија. Токму затоа европските правосудни системи мора со особено внимание да ги земат предвид околностите на руската инвазија врз Украина. Формалистичката и претерано рестриктивна примена на правните постапки не би смеела да доведе до одлуки што се во спротивност со основните принципи на правдата и го занемаруваат правото на Украина, како држава изложена на вооружен напад, на самоодбрана.
Истовремено, германските правосудни органи водат кривична постапка против украински државјанин поради наводно кривично дело поврзано со оштетувањето на гасоводи кои со години имаа значително стратешко значење за Русија. Оттука, легитимно е да се постави прашањето дали во овој случај се доволно разгледани сите околности на војната, карактерот на нападнатата инфраструктура и релевантните одредби на меѓународното хуманитарно право.
Оштетувањето на економска инфраструктура во приватна сопственост за време на вооружен конфликт само по себе не претставува автоматски воено злосторство. Клучно е да се утврди каков бил правниот статус на конкретниот објект, дали имал воена намена или на друг начин ефективно придонесувал за воените операции, како и дали при нападот биле почитувани правилата на меѓународното хуманитарно право. Според јавно достапните информации, токму ваквите околности биле меѓу оние што ги разгледувал полскиот суд при донесувањето на одлуката да го одбие предавањето на Журављов на Германија.
Треба да се потсетиме и дека гасоводите „Северен тек“ не беа во функција во моментот кога беа оштетени. Русија претходно ги имаше прекинато испораките на гас кон своите западни партнери, настојувајќи да ги принуди да се откажат од воената помош за Украина и да прифатат нови руски услови за плаќање и значително повисоки цени на гасот. Западните земји ги одбија тие услови и ги обезбедија потребните количини гас од алтернативни извори, вклучително и од Норвешка, Катар и Соединетите Американски Држави. Како последица на тоа, гасоводите „Северен тек“ останаа надвор од употреба, без активни испораки и без јасни изгледи за обновување на претходните аранжмани.
Немам ниту намера ниту можност однапред да прејудицирам каква било судска одлука. Сепак, искрено се надевам дека хрватското правосудство внимателно ќе ги разгледа сите аргументи изнесени од одбраната, како и одлуката на полскиот суд, кој претходно одби да го предаде Журављов на Германија.
Вреди да се потсетиме дека во октомври 2025 година, полскиот премиер Доналд Туск јасно порача дека проблемот на Европа не е во тоа што „Северен тек“ бил кренат во воздух, туку во тоа што воопшто бил изграден. Тој, исто така, нагласи дека кривичниот прогон и предавањето на Володимир Журављов на Германија не би биле во интерес на правдата и отворено ја поздрави одлуката на полскиот суд да го одбие неговото предавање.
Надвор од правната рамка, особено загрижува улогата на „Газпром“. Се чини дека компанијата настојува да влијае врз пристапот на германското правосудство кон овој случај и да поттикне квалификација на настанот како воено злосторство, иако правните околности за таквата квалификација и натаму се предмет на сериозна дебата.
Истовремено, „Газпром“ финансира најмалку три руски приватни воени компании чии припадници учествувале во бројни воени злосторства против украински цивили на териториите на Украина што се привремено окупирани од руските сили.
Во меѓувреме, Кијив и другите големи украински градови секојдневно се изложени на масовни руски ракетни напади и напади со беспилотни летала. Меѓу овие напади има бројни документирани случаи на тешки прекршувања на меѓународното хуманитарно право и воени злосторства што сè уште чекаат соодветно судско процесирање.
Затоа е крајно загрижувачки што во случајот на Журављов се отвора прашањето за кривична одговорност за воено злосторство, додека истовремено остануваат сериозни прашања за одговорноста на самиот „Газпром“ поради финансиската поддршка на структури вмешани во руската агресија и злосторствата против украинското население.
Особено загрижува фактот што Журављов беше уапсен пред речиси три месеци и сето ова време го поминува во притвор во Пула, чекајќи конечна одлука за својата судбина.
Ваквата ситуација ја ограничува неговата можност, додека е на слобода, активно да учествува во подготовката на сопствената одбрана и непречено да се консултира со своите адвокати. Не треба да се заборави дека притворот е најрестриктивната мерка што правниот поредок ја предвидува за лице чија вина сè уште не е утврдена.
Оваа мерка може да се применува и кон осомничени за најтешки кривични дела, но во секое демократско општество таа треба да претставува последно средство. Нејзината примена е оправдана исклучиво кога целите на постапката не можат да се постигнат со некоја поблага мерка.
Оттука, тешко е да се разбере зошто кон човек како Журављов, кој според европскиот налог за апсење е осомничен за дејствија насочени против стратешките интереси на држава што извршила агресија врз неговата татковина, речиси три месеци се применува токму таква мерка.
Ова е уште потешко да се оправда ако се има предвид дека постојат и поблаги мерки со кои би можело да се обезбеди неговата достапност за хрватските правосудни органи до донесувањето конечна одлука.
Не сакам на никаков начин да ја прејудицирам одлуката на Високиот кривичен суд на Република Хрватска. Сепак, верувам во силата на правните аргументи што ги изнесоа искусните хрватски адвокати ангажирани од Журављов.
Искрено се надевам дека хрватското правосудство ќе ги земе предвид сите специфични околности на овој случај и дека Хрватска нема да дозволи негово предавање на Германија.
Од човечка перспектива, тешко ми е да разберам како Полска можеше да го одбие предавањето на Журављов на Германија, додека Хрватска, земја што и самата ги искусила ужасите на војната и толку добро знае што значи да се брани сопствената татковина од агресор, досега покажува поинаков пристап.
Хрватскиот народ можеби подобро од многу други европски народи разбира низ што поминува Украина денес и што значи да се бориш за слободата и опстанокот на сопствената држава.
Токму затоа верувам дека Хрватска на крајот ќе покаже исто ниво на разбирање, решителност и посветеност на правдата какво што покажа Полска.
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Олександр Левченко е украински дипломат, независен аналитичар и професор на Државниот даночен универзитет во Украина. Тој служел како амбасадор на Украина во Хрватска и Босна и Херцеговина (2010–2017) и како конзул во Сојузна Република Југославија (1993–1997). За време на војната, тој има напишано околу 5.000 написи за руската агресија врз Украина за онлајн медиуми во девет земји.
Напишано за CIVIL Today.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.












