Државата повторно се задолжува. Владата на 29 септември одобри можност за задолжување до 250 милиони евра преку меѓународниот финансиски пазар. Неколку дена подоцна, државата фактички се задолжила со 150 милиони евра, а министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска објасни дека причината е состојбата на финансиските пазари. За заемот е договорена камата од 5,25 отсто.
Тоа значи дека приказната не е само „250 милиони евра нов долг“. Прашањето е зошто на државата ѝ треба ново задолжување во момент кога веќе има буџет со значителен дефицит, а на 8 декември 20266 година Владата го усвои и вториот ребаланс на Буџетот за 2026 година.
Со новиот ребаланс приходите се намалуваат на 374,2 милијарди денари, расходите на 420,5 милијарди, а дефицитот останува 46,3 милијарди денари, односно 4,1 процент од БДП. Владата вели дека се кратат расходи таму каде што реализацијата е послаба и дека капиталните инвестиции се одложуваат поради променетата динамика.
Најголем дел од кратењата паѓаат врз капиталните инвестиции – речиси 5,7 милијарди денари, односно околу 93 милиони евра. Најголеми корекции има кај животната средина, енергетиката, Министерството за финансии и Управата за извршување санкции, додека дополнителни средства се обезбедуваат за здравството и социјалната заштита.
Две различни приказни
Тука почнува политичкиот судир. СДСМ тврди дека новото задолжување е потребно затоа што во буџетот нема доволно средства за плати, пензии и тековни обврски и дека буџетската дупка достигнува околу 900 милиони евра. Партијата го поврзува новото задолжување со лошото управување со јавните финансии.
Од друга страна, Владата тврди дека задолжувањата се во рамките на планираното со Буџетот и дека државата во 2026 година има обврски за сервисирање на долг од 76,6 милијарди денари. Министерството за финансии посочува дека задолжувањето е дел од планираното финансирање на буџетот и сервисирањето на обврските.
Значи, спорот не е само околу бројката. Спорот е околу тоа дали новиот долг е нормално буџетско финансирање или симптом на структурен проблем во јавните финансии.
Кога кредитот станува проблем?
Самото задолжување не значи автоматски економски неуспех. Државите се задолжуваат. Прашањето е за што се задолжуваат, по која цена и дали со тие пари создаваат нова вредност. Ако заемот оди за инфраструктура, енергетика, образование или инвестиции што ќе произведуваат економски раст и идни приходи, аргументот за задолжување е многу посилен.
Но, ако новиот долг главно служи за покривање на тековни расходи – плати, пензии и други обврски, тогаш се отвора многу понепријатно прашање: Дали државата со нов кредит само го купува времето до следниот буџет?
И тука граѓанинот има право да знае колку ќе чини овој заем, кога ќе се враќа и што добиваме за парите?
Особено затоа што најновото задолжување не е бесплатен приход. Тоа е обврска што ќе се враќа со идни буџети, од идни даноци и идни приходи на државата.
Владата тоа го објаснува со променетите услови на енергетските пазари, мерките за поевтини горива и оптимизација на расходите.
Опозицијата, пак, во ова гледа доказ дека првичните буџетски проекции не биле реални.
Вистината веројатно не може да се сведе на една партиска прес-конференција. Но граѓаните имаат право да знаат дали новото задолжување создава услови за подобар живот или само го одложува проблемот за некоја следна година. Зашто државниот долг не исчезнува кога ќе заврши мандатот на една влада. Останува да го плаќаат граѓаните.
Д. Муратов
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
