Победата на Студентската листа во Србија отвори дебата и меѓу граѓаните во Северна Македонија. Во реакциите на прашањето на денот „Што мислите за победата на Студентската листа во Србија? Што следува?“, што ЦИВИЛ го објави на Фејсбук, се преплетуваат надежта за демократски промени, поддршката за младите, скепсата кон политичките елити и стравувањата дека промената на власта не мора да значи и промена на системот.
Од вкупно 540 реакции, дел од граѓаните го гледаат студентското движење како пример за храброст, организираност и граѓанска мобилизација. Други предупредуваат дека ентузијазмот по политичките промени може да се претвори во разочарување, посочувајќи ја Северна Македонија и Унгарија како пример.
„Младите напишаа историја“ – надеж за нов почеток
Меѓу реакциите се издвојуваат оние што ја нагласуваат улогата на младите во политичките промени и нивната способност да мобилизираат поширока општествена поддршка.
„Младост започна и доврши нешто што ретко ќе се најде на друго место во светот“, пишува еден од учесниците во дискусијата, прашувајќи дали оние што ја оспоруваат одлуката на српските граѓани сметаат дека се помудри од нив.
Друг коментар ја нагласува важноста на долготрајното незадоволство од владеењето, институциите и односот кон граѓаните, оценувајќи дека трагедијата во Нови Сад била пресвртница за младите.
„Младите сфатија дека слободата, поривот за духовен мир и исконското природно право за подобра иднина не смеат да дозволат некој да им ги краде“, се наведува во реакцијата.
Поддржувачите на студентското движење очекуваат промените да донесат поголема одговорност на институциите, расчистување со корупцијата и создавање услови за подобра иднина.
„Овие млади имаат надеж и поддршката од нивните родители, која нема да престане. Добро се воспитани и се заедница, не се индивидуа“, пишува друг учесник, изразувајќи уверување дека младите ќе можат да се справат и со пречките што ќе следуваат.
Во дел од реакциите, студентското движење се посочува и како можен поттик за пошироки демократски промени во регионот.
„Огромна победа на слободарскиот прогресивен дух. Надеж за подобро утре за целиот регион“, гласи еден од коментарите.
Промената на власта не е гаранција за подобар живот
Наспроти оптимизмот, значителен дел од коментарите изразуваат сомнеж дека политичката промена автоматски ќе донесе подобар живот. Некои од учесниците се повикуваат на искуството од Шарената револуција во Северна Македонија, додека други ја споменуваат Унгарија како предупредување дека очекувањата по изборите можат да се судрат со економската и политичката реалност.
„Исто како по Шарената револуција. Со полн елан бевме за промена, прогрес, слобода итн. Но на крај само една плус причина да се отселиме од таму“, пишува еден граѓанин, додавајќи дека се надева оти граѓаните на Србија и Бугарија нема да го доживеат истото разочарување.
Друг коментар директно ја поврзува српската ситуација со македонското искуство:
„Исто што се случи и во Унгарија и кај нас со Шарената револуција. Јас лично мислам дека требаше да го остават Вучиќ уште еден мандат. Студентите беа злоупотребени за туѓи цели.“
Во сличен тон, друг учесник предупредува дека во изминатите 35 години политичките промени на Балканот не секогаш ги оправдувале очекувањата на граѓаните.
„Која промена на балканскиве простори во овие 35 години донела некој бенефит за обичниот народ? Само се менуваат политичарите, а за народот ништо подобро.“
Овие реакции ја отвораат дилемата што се повторува по секоја голема политичка мобилизација: дали е доволно да се смени власта или се потребни подлабоки промени во институциите, политичката култура и механизмите за контрола на моќта?
„Не смеат да ја повторат грешката“ – барања за системска одговорност
Во дел од коментарите, поддршката за студентите е проследена со јасни очекувања дека промените нема да завршат со преземање на функциите од нови политички претставници.
Еден од учесниците предупредува дека без целосна институционална промена постои ризик старите практики да продолжат и по заминувањето на досегашната власт.
„Без комплетна демонтажа на режимот со сите правни средства, излеаната река на слободата ќе се врати во коритото на диктатурата“, се наведува во коментарот.
Други граѓани сметаат дека следуваат тешки преговори, формирање институции и влада, кадровски промени и соочување со наводни злоупотреби од претходниот период.
„Формирање собрание и влада, министри, ресурси и така натаму, делење функции, смени, апсења на наредбодавците за репресијата врз студентите, вадење на виделина на ‘нечистиот веш’ на СНС и коалициските партнери и дефинитивно расчистување со корупцијата“, пишува еден од граѓаните..
Повиците за истраги и одговорност се дел од поширокото очекување промената да се преточи во конкретни институционални резултати.
Во други реакции, акцентот е ставен врз враќањето на евентуално незаконски стекнатиот имот, поддршката за земјоделството и обновата на економијата. За овие граѓани, политичката промена ќе има вистинска вредност само ако се почувствува во секојдневниот живот.
Стравувања од геополитички притисоци и неизвесност
Дел од реакциите се фокусираат на надворешнополитичката ориентација на Србија и на можните последици од промената на политичкото раководство.
Во нив се споменуваат Косово, односите со Русија, Кина, САД и Европската Унија, како и стравувања дека новата политичка конфигурација ќе се соочи со силни надворешни притисоци.
„Сега ќе гледаме како се урива Србија во амбис“, се вели во еден од коментарите, изразувајќи уверување дека промените ќе донесат сериозни политички и економски последици.
Друг коментар ја брани досегашната политика на балансирање меѓу големите сили, оценувајќи дека Србија се наоѓа во сложена меѓународна позиција.
Наспроти овие стравувања, има и реакции во кои се повикува на посилно европско поврзување на регионот и на отстранување на политичките практики што ги попречуваат демократските процеси.
„Чекор по чекор би требало Балканот да се прочисти од валкани политичари, криминални и злото меѓу луѓето, пат во иднината“, гласи еден од коментарите.
Македонија ви за ви Србија
Во неколку реакции, српските случувања директно се поврзуваат со политичките состојби во Северна Македонија. Дел од граѓаните очекуваат студентската мобилизација да послужи како пример и за младите во земјата, додека други сметаат дека македонското општество сè уште не успеало да ги надмине последиците од претходните политички разочарувања.
„Нашите телевизии повеќе пренесуваа од Србија отколку за нашите избори во Македонија“, пишува еден учесник, изразувајќи надеж дека и во Србија промените ќе доведат до подобра иднина.
Друг коментар ја поврзува состојбата во двете земји со корупцијата, недовербата во институциите, политичките влијанија и потребата од нови генерации политичари.
„Сè додека не дојдат млади, некорумпирани политичари со визија, ништо нема да се промени“, се наведува во една од реакциите.
Особено впечатливи се коментарите што го изразуваат очекувањето српските случувања да поттикнат поширока регионална промена, но и оние што предупредуваат дека ентузијазмот не е доволен без конкретни резултати.
„Секоја власт има корист – потреба од промена, но добро е работите да одат кон подобро, а не кон полошо како кај нас“, вели еден од граѓаните.
Што следува?
Прашањето што следува по студентската победа останува отворено. Во коментарите се издвојуваат три главни очекувања: воспоставување поодговорни институции, истраги за сомневањата за злоупотреби и корупција и подобрување на условите за живот.
Истовремено, дел од граѓаните предупредуваат дека политичките промени можат да ги изневерат очекувањата ако новите носители на функции ги задржат старите практики, ако изостане одговорноста или ако ветените промени не се почувствуваат во секојдневието.
Дискусијата на ЦИВИЛ покажува дека поддршката за студентското движење не значи и едногласност околу тоа каква иднина треба да има Србија. За едни, случувањата се симбол на надеж и можност за демократско обновување. За други, тие се причина за претпазливост и потсетување на претходните разочарувања на Балканот.
Заедничката на голем дел од реакциите е очекувањето дека политичките промени треба да донесат повеќе од нови лица на власт: правна одговорност, функционални институции, помалку корупција и подобри услови за живот.
Б. Ј.
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
