Изборниот пораз на Александар Вучиќ предизвика реакции во Европа и пошироко, додека прославите на улиците во Србија ја одбележаа победата на Студентската листа. Од пораките за демократска промена до прашањата за односите со Русија, Косово и Европската Унија, изборниот исход отвора ново поглавје за Србија и Западен Балкан.
„Добар ден за демократијата – добар ден за Европа“, порача Волвганг Ресман, во реакција на изборите во Србија. Џабир Дерала ја објави кратката, иронично формулирана порака: „Vučić is well-done.“ Двете реакции го одразуваат значењето што дел од европската граѓанска и медиумска јавност му го придава на изборниот исход.
Во меѓувреме, ЦИВИЛ организираше речиси двочасовна постизборна дискусија во живо, со фокус на изборните случувања, студентското движење, високата излезност, пријавените нерегуларности и можните политички последици за Србија и регионот.
„Сега доаѓа потешкиот дел, а тоа е демонтажа на заробената држава и повторна изградба на демократијата, владеењето на правото и почитувањето на човековите права. Српската регионална политика и геополитичкото позиционирање не се помалку важни“, напиша Дерала на Фејсбук.
Изборен пресврт по речиси две години студентски протести
Предвремените парламентарни избори во Србија се одржаа на 25 октомври 2026 година, по речиси две години студентски протести што започнаа по уривањето на натстрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица. Трагедијата предизвика масовен јавен гнев и барања за одговорност, транспарентност и борба против корупцијата.
Студентското движење постепено прерасна во широка политичка сила и излезе на изборите со Студентската листа, со која се соочи со политичкиот блок предводен од Вучиќ и Српската напредна странка (СНС).
Изборниот ден беше проследен со висока излезност, но и со пријави за нерегуларности и инциденти. Според првичните процени што ги соопшти Вучиќ, Студентската листа требаше да освои меѓу 135 и 140 од вкупно 250 пратенички места, додека неговиот политички блок би имал околу 105. Вучиќ јавно призна дека неговата листа ги загубила изборите, но во тој момент конечните официјални резултати сè уште не беа објавени.
По објавувањето на резултатот, во Белград и други српски градови следуваа прослави. За многу од учесниците, изборната победа беше кулминација на долгогодишното незадоволство и надеж за политичка промена.
ЦИВИЛ: Изборите во Србија и последиците за Западен Балкан
Веднаш по затворањето на избирачките места, на 25 октомври, ЦИВИЛ организираше постизборна дискусија во живо за изборните случувања и нивните можни последици. Во разговорот учествуваа новинарот и аналитичар Љубомир Костовски, претседателот на СДА Македонија Џелал Хоџиќ, колумнистот и специјален известувач од Белград Марко Маневски и Џабир Дерала, главен и одговорен уредник на ЦИВИЛ МЕДИА.
Дискусијата се одвиваше во динамична изборна вечер, во која Вучиќ го призна поразот. Учесниците се осврнаа на високата излезност, студентското движење, пријавените нерегуларности и можните политички последици за Србија.
Посебно внимание беше посветено на Северна Македонија и на прашањето како промената на политичкиот баланс во Белград би можела да се одрази врз регионалните односи, руското влијание и европската перспектива на Западен Балкан.
Дискусијата ја отвора и пошироката дилема: дали изборната промена во Србија ќе донесе промени во институциите и политичката култура, или ќе остане ограничена на прераспределба на парламентарната моќ? Одговорот ќе зависи од составот и постапките на новото мнозинство, како и од тоа дали ќе има конкретни чекори за отчетност, независност на институциите и подобрување на изборните услови.
Како реагираа европската и регионалната јавност?
Американските медиуми, меѓу кои и Њујорк тајмс, го ставаат во фокус прашањето дали изборниот пораз на Вучиќ ќе донесе суштински промени во српската политика. Во анализите за иднината на земјата се отвораат прашањата за односите со Косово, политиката кон Русија и европската интеграција. Иако изборниот резултат може да означи промена на политичкото раководство, останува неизвесно во колкава мера новото мнозинство ќе ги промени досегашните позиции на Србија по овие прашања. Преминот од протестно движење кон институционална власт ќе биде посебен предизвик за Студентската листа.
Хрватските медиуми опширно известуваат за признанието на Вучиќ дека неговата политичка опција ги загубила изборите, како и за славјето што следуваше на улиците во Србија. Вечерњи лист објави извештај за прославите во Белград, Нови Сад и другите градови, пренесувајќи ја атмосферата меѓу граѓаните по објавувањето на првичните резултати. Во извештаите се забележува и дека дел од граѓаните, и покрај славјето, остануваат претпазливи и се прашуваат како ќе се одвива преносот на власта. РТЛ Хрватска, пак, фокусот го ставија на победата на Студентска листа и нивната победа и победата на демократијата.
Милорад Додик, лидер на босанските Срби се приклучи кон регионалните реакции со честитка за победниците и порака за продолжување на блиските врски меѓу Србија и Република Српска.
Честитка упати и Милојко Спајиќ премиер на Црна Гора кој порача дека волјата на граѓаните и нивното право слободно да ја избираат иднината се темел на демократските промени.
Поинаков акцент имаат руските медиуми. Руската државна новинска агенција ТАСС ја пренесе изјавата на Вучиќ дека изборниот исход бил резултат на „револуција“ поддржана од одредени европски земји и делови од американската политичка структура што се спротивставуваат на Доналд Трамп. ТАСС ги пренесе и неговите тврдења дека новото мнозинство би можело да воведе санкции против Русија до пролетта. И рускиот „Комерсант“ ги следи последиците од изборите за односите меѓу Србија и Русија, вклучително и прашањето за санкциите. По изборите, во фокусот се ставени можните промени во надворешната политика на Србија и иднината на нејзините стратешки врски со Москва.
На европско ниво, реакциите се насочени кон очекувањата за реформи. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и еврокомесарката за проширување, Марта Кос, ја поздравија победата на Студентската листа и ја истакнаа потребата од зајакнување на владеењето на правото, слободата на медиумите, борбата против корупцијата и демократските институции. Европската поддршка, според нивните пораки, е поврзана со напредокот на Србија кон членство во Европската Унија.
„Денес, граѓаните на Србија излегоа во рекорден број за да ја обликуваат иднината на својата земја. Честитки до Студентската листа за победата на парламентарните избори. Подготвени сме да ги поддржиме реформите во областа на владеењето на правото, слободата на медиумите, борбата против корупцијата и зајакнувањето на демократските институции, како и заеднички да работиме на унапредување на иднината на Србија во ЕУ“, напиша Фон дер Лајен на Платформа X.
Косово, Русија и ЕУ: прашањата што остануваат отворени
И покрај изборниот пресврт, не може однапред да се заклучи дека ќе следуваат суштински промени во сите спорни прашања на српската политика. Односите со Косово, врските со Русија, европската интеграција и енергетската политика ќе бидат меѓу најважните тестови за новото мнозинство.
Студентската листа сега се соочува со задачата да ја претвори изборната поддршка во институционални политики. Тоа подразбира не само одговор на барањата за отчетност и борба против корупцијата, туку и конкретни одлуки за економијата, надворешната политика и функционирањето на државните институции.
За Северна Македонија, промените во Србија се важни поради блиските политички, економски и безбедносни врски меѓу двете земји, како и поширокото влијание на односите меѓу Белград, Брисел и Москва врз Западен Балкан.
Изборниот пораз на Вучиќ, според тоа, не е само промена на парламентарното мнозинство. Тој отвора прашања за идниот политички модел на Србија, за односите во регионот и за тоа дали демократските очекувања што ги мобилизираа студентите ќе се претворат во трајни институционални промени.
Подготви: Б. Јордановска
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
