Народна банка на Северна Македонија почна постапка за продажба на 95,336 проценти од акциите на Алта банка АД Битола, со прва јавна берзанска аукција закажана за 30 ноември. Се продаваат 372.742 обични акции, по почетна цена од 3.777 денари, односно вкупно 1,408 милијарди денари – приближно 22,9 милиони евра.
Ако нема купувач, следуваат уште пет аукции, до 7 декември, со последователно намалување на почетната цена за десет проценти. Заинтересираните инвеститори треба да поднесат барање за претходна согласност до 19 ноември.
Но, зад овие бројки стои прашањето како се продава имот на банка во стечај во друга држава и кој има законско право да располага со него.
Мацура ја контролира групацијата, но не ги поседува лично акциите
Првата важна разлика е меѓу непосредна и крајна сопственичка контрола.
Акциите на битолската банка формално ги поседува Алта банка АД Белград, а не лично српскиот бизнисмен Давор Мацура, кој е поврзан со контролата врз банкарската групација.
На 30 октомври, Народна банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на белградската банка, а управувањето премина под надлежност на Агенцијата за осигурување депозити во рамките на стечајната постапка.
Тоа значи дека акциите во Битола претставуваат имот на српската банка во стечај. Мацура не може едноставно да ги третира како своја приватна сопственост. Но ниту македонската Народна банка станува нивен сопственик автоматски.
Што дозволува Законот за банки?
Членовите 137 и 138 од Законот за банките предвидуваат механизам за отуѓување акции кога на акционерот му е повлечена согласноста за квалификувано учество. Народна банка може да му го одземе правото на глас и да му наложи да ги продаде акциите во определен рок, кој не може да биде подолг од 180 дена. Ако акционерот не постапи, следува решение со кое се бара во рок од десет дена да ја овласти Народна банка да ја спроведе продажбата во негово име.
Доколку и тоа овластување изостане, законот предвидува дополнителни ограничувања и решение за продажба во име на акционерот. Значи, присилна продажба е законски можна. Но мора да се докаже дека секој неопходен чекор е спроведен.
На собраниската надзорна расправа на 11 ноември, вицегувернерката Ана Митреска го објасни овој механизам. Сепак, за целосна правна сигурност потребен е увид во конкретните решенија, датумите на нивното доставување и евентуалното овластување од српскиот стечаен управник.
Кому му припаѓаат парите?
Ова е суштинско прашање. Член 138 предвидува дека средствата од продажбата, намалени за трошоците на аукцијата, му припаѓаат на акционерот. Во овој случај тоа е Алта банка Белград – во стечај, а не Мацура лично, но ниту македонската држава.
Оттука произлегува уште едно прашање: Дали српскиот стечаен управник ја прифатил постапката и дали постои ризик од оспорување на продажбата?
Македонското законодавство обезбедува механизам за присилна продажба, но прекуграничната стечајна димензија бара јасна документација и координација меѓу надлежните институции.
Пазарна вредност или административна одлука?
Почетната вредност од 22,9 милиони евра не е нужно конечната цена. Според член 138, почетната цена се утврдува врз основа на просекот на официјалните дневни просечни цени во последните три месеци пред соодветното решение, со законски предвидена алтернатива доколку немало релевантни трансакции.
Народна банка треба јавно да објасни како е пресметана цената од 3.777 денари по акција. Доколку акциите стигнат до шестата аукција со пет последователни намалувања, вредноста на пакетот би изнесувала приближно 13,5 милиони евра.
Разликата е околу 9,4 милиони евра. Тоа не е занемарливо за доверителите на банката во стечај.
Продажбата не ја затвора аферата
Во меѓувреме, штедачите во Битола продолжуваат да ги чувствуваат последиците од кризата, и покрај постепеното олеснување на ограничувањата. Како што ЦИВИЛ МЕДИА веќе анализираше, остануваат отворени прашањата за потеклото на капиталот, проверките при преземањето во 2025 година, поврзаните лица и институционалната одговорност.
Гувернерот Трајко Славески претходно соопшти дека има шест заинтересирани инвеститори. Но, интересот не е исто што и одобрена понуда, ниту гарантира успешна продажба. Најважно е новиот сопственик да биде финансиски сигурен, независно проверен и способен да ја врати довербата.
Продажбата може да го реши непосредниот сопственички проблем. Не може, и не смее, да ја замени истрагата за тоа како настанала кризата, кој ја овозможил и кој ќе понесе одговорност. Со други зборови, Алта банка можеби ќе добие нов сопственик. Јавноста сè уште ги чека старите одговори.
Редакција ЦИВИЛ МЕДИА












