Додека Канада им се придружува на Франција и Велика Британија во објавувањето на плановите за признавање на палестинска држава, САД цврсто стои зад Израел – но дали Трамп има долгорочен план за иднината на Газа?
Како што пишува Би-би-си, од сите декларации во историјата за Блискиот Исток, една што можеби е помалку истакната во глобалната колективна меморија беше во Токио во ноември 2023 година.
Тогашниот државен секретар на САД, Ентони Блинкен, изложи низа принципи за „денот по“ војната во Газа на состанокот на Г7, група од најмоќните земји во светот.
Тој отпатува таму од Тел Авив, откако се сретна со раководството на Израел еден месец по нападите на Хамас на 7 октомври, за време на последователната израелска офанзива врз Газа.
Блинкен наведе што претставуваа услови на САД за воените цели на Израел и поширокиот конфликт:
Без присилно раселување на Палестинците. Без израелска повторна окупација на Газа по завршувањето на војната. Без обид за блокада или опсада на Газа. Идно управување кое мора да биде предводено од Палестина, со вклучување на меѓународно поддржаната Палестинска власт. Нема улога за Хамас.
Принципите имаа за цел да генерираат поддршка од сојузниците на Америка во Европа и делови од арапскиот свет – дури и ако Израел се спротивстави на многу од нив. Веројатно малкумина се сеќаваат на Блинкен кога ги објави своите Токиски принципи – најмалку од администрацијата на Трамп, која веднаш ги отфрли.
Но, идеите сè уште се поддржани од многу сојузници на САД, кои отпатуваа во Обединетите нации во Њујорк оваа недела на конференција предводена од Франција и Саудиска Арабија, на која се повикуваше на повторно разгорување на решението за две држави.
Конференцијата ги привлече насловните страници бидејќи Франција, отттогаш и Велика Британија, се обврза да признае палестинска држава подоцна оваа година под одредени услови. Во среда попладне, Канада го следеше примерот. Но, администрацијата на Трамп го бојкотираше состанокот, сметајќи го за антиизраелски.
„Соединетите Американски Држави нема да учествуваат во оваа навреда, но ќе продолжат да ги водат напорите во реалниот свет за прекин на борбите и постигнување траен мир“, изјави портпаролката на американскиот Стејт департмент, Тами Брус, исмејувајќи ја конференцијата како „рекламен трик“.
Сега, се отвори јаз меѓу САД и нивните традиционални сојузници за иднината на израелско-палестинскиот конфликт.
Ова поставува прашање: Дали администрацијата на Трамп има визија за идното управување со Газа и долгорочен траен мир?
Станува сè појасно дека нема – барем не свој. Порано овој месец, ја прашаа Брус каква е визијата на администрацијата за идното управување со Газа, надвор од нејзиното барање дека Хамас не може да постои.
Таа одговори дека „земјите, нашите партнери во регионот“ работат на спроведување на „нови идеи“ што ги побарал претседателот. Кога ја прашав што вклучува ова, таа рече: „Нема точно да ви кажам денес“.
Нема „ривиера“ на Газа – но уште еден план е неизвесен
Во февруари, претседателот Трамп изјави дека САД ќе го преземат Појасот Газа и ќе изградат „ривиера на Блискиот Исток“ во план што вклучува присилно раселување на Палестинците на територијата, што САД и Израел подоцна се обидоа да тврдат дека значи „доброволна“ емиграција.
Иако идејата беше очигледно неизводлива и би била во спротивност со меѓународното право, се чинеше дека е повоениот план на Трамп. Веројатно би вклучувало израелска воена окупација на појасот Газа за да се олесни тоа. Не беше јасно како би бил поразен секој континуиран бунт од страна на Хамас или сојузничките вооружени групи.
Оттогаш, планот полека, тивко се отфрла – барем во неговата поцелосна форма. Запрашан во вторникот за неговиот план за преместување на Палестинците, Трамп го опиша како „концепт кој навистина беше прифатен од многу луѓе, но исто така на некои луѓе не им се допадна“.
Вториот веројатно беше референца за отфрлањето од страна на арапските земји, вклучувајќи ја Саудиска Арабија и другите земји од Заливот, кои Трамп ги посети во мај за раскошна трговска турнеја за да ги посети позлатените палати.
Администрацијата претпочита да зборува за непосредното прашање: ослободување на заложниците и постигнување прекин на огнот. Кога Трамп повторно беше замолен да погледне подалеку од тоа, за време на неодамнешната посета на премиерот Бенјамин Нетанјаху во Белата куќа, тој веднаш му се препушти на израелскиот лидер да одговори.
Тоа претставува растечки доказ дека стратегијата на администрацијата на Трамп за Газа е сè попаралелна со онаа на нејзиниот израелски сојузник.
Нетанјаху отфрла каква било вмешаност на Палестинската самоуправа во идното управување со Газа, каде што неговите сили сега контролираат околу две третини од територијата. Крајнодесничарскиот крило на неговата коалиција бара трајна воена окупација, протерување на Палестинците и изградба на еврејски населби.
Израел и САД се обидоа да ја преземат контролата врз снабдувањето со храна за Палестинците, во рамките на милитаризираните зони, додека Израел, исто така, ги вооружува палестинските милиции кои се конкуренти на Хамас. Меѓународното тело кое го следи гладот, Интегрираната класификација на фази на безбедност на храната (IPC), соопшти дека има сè повеќе докази за широко распространето гладување, неухранетост и болести во Газа. Израел ги обвини Хамас и ОН за кризата, но рече дека овозможува поголема помош. Многу европски земји гледаа со ужас. Министерот за надворешни работи на Велика Британија, Дејвид Лами, ми рече во среда:
„Видовме најстрашни сцени. Глобалната заедница е длабоко навредена од тоа што децата се застрелани и убивани додека посегнуваат по помош.“
Гладувањето се чини дека е пресвртница за европските земји – морален поттик за водење на нивната дивергентна дипломатија. Домашните притисоци во Велика Британија и Франција, исто така, се зголемија за признавање на палестинска држава под одредени услови. Без кохерентен, меѓународно поддржан план за идно управување, Газа се соочува со можноста за зголемување на хаосот.
Блинкен беше свесен за овој ризик уште од почетокот на војната и се движеше помеѓу арапските држави обидувајќи се да ги натера да се пријават за иден план што вклучува делови од Палестинската власт и арапските земји што обезбедуваат безбедносни сили. Тој, исто така, интервенираше во најмалку три наврати, принудувајќи го Израел да дозволи поголема помош во Газа, двапати користејќи ја заканата за ограничување на американското оружје за да ја докаже својата поента. Немаше таков притисок од администрацијата на Трамп, која го забрза снабдувањето со оружје за Израел од јануари.
САД оставија нешто што претставува стратешки вакуум во долгорочниот план на Газа. Европејците, работејќи со арапските земји од Заливот, ја поминаа оваа недела обидувајќи се да го пополнат.
За нив, без ефикасна помош, управување и долгорочен мировен план, влијанието на теренот само ќе се влоши. Тие оваа недела повикаа на итна интервенција за помош, поддршка на Палестинската самоуправа и оживување на работата кон решение со две држави – дури и без потписот на САД.
Тоа ги превртува годините конвенции според кои големите западни сили би признале палестинска држава само на крајот од преговорите меѓу Израел и Палестинците. Важно е што нивната заедничка изјава значеше дека Саудиска Арабија, лидер на арапскиот и муслиманскиот свет, се приклучува на осудата на Хамас и повикот за негово разоружување. Сега се надеваат дека нивниот потег, поддржан од арапските земји, ќе го притисне Трамп назад кон поутврден дипломатски процес. Но, нивната конференција – која ќе се состане повторно во септември – работи против сите очекувања. Местото на суперсилата е празно.
Подготви: Д. Мишев
