Украина ја забрзува роботизацијата на своите вооружени сили, претворајќи ги беспилотните копнени системи од експериментална технологија во секојдневна алатка на фронтот. Последниот чекор во таа насока е проектот „Армија на роботи“, што поранешниот украински министер за одбрана Михајло Федоров го претстави на 26 септември на технолошката конференција IT Arena 2026 во Лвив.
Името може да звучи како најава за футуристичка роботска армија, но голем дел од процесот веќе се одвива на украинското бојно поле. Копнени беспилотни возила превезуваат муниција и храна, евакуираат ранети, поставуваат опрема, извидуваат и, во вооружени конфигурации, напаѓаат позиции.
„Целта на Армијата на роботи е да спасува човечки животи. Најопасната работа треба да ја извршуваат роботите“, порача Федоров при претставувањето на иницијативата.
Според него, „Армија на роботи“ нема да биде една компанија, туку екосистем што ќе ги поврзува украинските и странските одбранбено-технолошки компании, инженери, истражувачи, инвеститори и воени единици. Предвидени се сопствени истражувачко-развојни проекти, тестирање директно со војската и брзо пренесување на успешните системи во сериско производство.
Роботизацијата веќе не е експеримент
Размерите на промената најдобро ги покажуваат податоците на украинското Министерство за одбрана.
Во јануари 2026 година копнените роботизирани системи извршиле 7.495 мисии. Во март бројката надминала 9.000 за еден месец, а во првите три месеци од годината биле регистрирани речиси 24.500 мисии. До крајот на јули Министерството објави дека од почетокот на годината биле извршени повеќе од 66.300 мисии.
Најголемиот дел не се спектакуларни борбени напади, туку нешто што за војниците може да биде уште поважно: транспорт низ простори изложени на руски дронови и артилерија, доставување муниција и извлекување ранети без испраќање дополнителни луѓе во зоната на оган.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски во април ја нарече примената на копнените беспилотни системи „следниот голем чекор“ по револуцијата со дроновите и постави цел од најмалку 50.000 копнени роботизирани системи во текот на 2026 година.
Истовремено се зголемува и индустриската база. Министерството отвори можност воените единици директно да избираат копнени роботи преку системот DOT-Chain Defence, додека државниот кластер за одбранбени иновации Brave1 финансира и тестира нови платформи, вооружени модули, комуникациски системи и технологии за автономија.
Од логистика до напад без пешадија
На 14 април украинскиот воен медиум ArmyInform, повикувајќи се на Зеленски, објави дека украинските сили првпат во оваа војна презеле непријателска позиција само со копнени роботизирани системи и воздушни дронови, без непосредно учество на пешадија. Руски војници се предале, а украинската страна соопшти дека немала човечки загуби во операцијата.
Развојот продолжи и во текот на летото. Украинскиот 33. јуришен полк во јули објави детали за операција во која вооружени гасенични роботи Droid TW 12.7, поддржани од воздушни дронови, биле употребени за преземање руска позиција во областа на Добропиља без класичен пешадиски напад.
Уште поамбициозен пример е операцијата „Вивалди“ на Третиот армиски корпус во регионот на Лиман.
Корпусот во септември соопшти дека при офанзивата користел комбинација од воздушни дронови, копнени роботизирани системи, електронско војување и класични единици. Според неговите податоци, копнените системи извршиле повеќе од 15.700 мисии и доставиле околу 3.300 тони материјал. Корпусот наведува дека роботите покриваат до 80 проценти од одредени логистички потреби на пешадијата и до 90 проценти од евакуациите на фронтот.
Украинската страна тврди и дека при „Вивалди“ тешки беспилотни летала првпат биле употребени за пренесување и спуштање копнени роботски платформи зад руските линии. Business Insider ја документираше тактиката врз основа на информации и снимки од украинските сили. Тврдењето дека станува збор за „прва таква операција во светот“, сепак, потекнува од украинскиот корпус и не може независно да се потврди како историски преседан.
Следниот чекор: хуманоидни роботи
Токму тука започнува поамбициозниот, сè уште експериментален дел од визијата на Федоров.
Новиот проект предвидува и развој на хуманоидни машини што би можеле да извршуваат релативно едноставни задачи во рововите: замена на батерии, поставување сензори, дополнување оружје, носење товар или извлекување ранети.
Федоров постави две исклучително агресивни технолошки цели: во рок од шест месеци хуманоиден робот да биде способен за смртоносна борбена употреба против руски војник, а во рок од една година роботи и дронови да изведат напад врз непријателска позиција без украинска пешадија, меѓусебно координирајќи се преку алгоритми. Тоа засега се проектни цели, а не декларирани оперативни способности.
И ова е важна граница: „роботизиран“ не значи и „автономен“.
Поголемиот дел од копнените роботи и дронови што денес ги користи Украина се управувани од луѓе. Вештачката интелигенција може да помага во навигацијата, препознавањето објекти, анализата на слики или последната фаза на наведувањето, но тоа не значи дека машината самостојно ја донесува конечната одлука за напад.
Вештачката интелигенција влегува подлабоко во оружјето
Електронското војување ја забрзува следната фаза од оваа трансформација. И рускиот агресор и Украина користат моќни системи за електронско попречување што можат да ја прекинат радио или сателитската врска меѓу дронот и операторот. Еден од одговорите е сè поголем дел од навигацијата и препознавањето на целите да се префрли директно на компјутерот во беспилотното летало.
Financial Times во септември опиша украинскиот Saker Scout, чиј софтвер за машинско гледање може да препознава десетици категории воени објекти. Операторот може однапред да зададе простор и категории цели, по што системот може да пребарува и препознава потенцијални цели со многу помала зависност од постојана радио-комуникација.
Украинскиот Центар за одбранбена вештачка интелигенција A1, пак, ја гледа вештачката интелигенција не само како технологија во самото оружје, туку како начин за поврзување на разузнавачките информации, дроновите, роботските платформи и командните системи и за забрзување на процесот од откривање до реакција.
Колку вредни се украинските податоци од реалното бојно поле покажува и одлуката на Велика Британија од 25 септември: британските компании ќе добијат пристап до украински борбени податоци за развој на нови AI-модели за координирани роеви беспилотни летала.
И рускиот агресор оди по истиот пат – со американски компјутерски хардвер и софтвер!
Роботизацијата не е еднострана трка. И рускиот агресор забрзано развива системи што можат да продолжат да се движат и да бараат цели откако ќе ја изгубат радио-врската со операторот.
Еден од најзначајните примери е рускиот V2U. Украинското воено разузнавање уште во 2025 година објави дека во леталото е пронајден компјутер базиран на американски Nvidia Jetson Orin модул и софтвер способен за машинско препознавање цели.
Анализа на американскиот Центар за стратешки и меѓународни студии, CSIS, од 2026 година заклучува дека архитектурата на системот овозможува автономно пребарување и идентификација на цели и работа без класична радио-врска. Истовремено, CSIS предупредува дека самото присуство на таков хардвер не докажува автоматски колкав степен на автономија бил употребен во секој конкретен напад.
The New York Times во август документираше остатоци од руски летала со Nvidia Jetson Orin и објави дека, според украинските форензички истражители, некои од системите тестирани во Запорижја биле конфигурирани така што компјутерот самостојно ја носел конечната одлука за напад. Nvidia потврди дека прикажаните компоненти се нејзини, нагласувајќи дека станува збор за цивилни производи што компанијата не ги продава директно во Русија.
Кога човекот излегува од кругот
Токму тука роботизацијата престанува да биде само прашање на воена ефикасност и станува правно и етичко прашање.
Меѓународниот комитет на Црвениот крст автономно оружје го дефинира како систем кој, откако ќе биде активиран, може да избере и да нападне цел без понатамошна човечка интервенција. Организацијата бара меѓународно обврзувачки правила, вклучително и ограничувања на системите чиј начин на дејствување не може доволно да се предвиди и забрана автономни системи да бидат дизајнирани за самостојно таргетирање луѓе.
На 25 август 2026 година генералниот секретар на Обединетите нации Антонио Гутереш и претседателката на Меѓународниот комитет на Црвениот крст Мирјана Шпољариќ повторно предупредија дека светот се приближува кон „морална црвена линија“: машините самостојно да избираат луѓе како цели. Тие побараа државите итно да воспостават нови меѓународни правила за автономното оружје.
Украинската роботизација затоа не треба да се гледа како приказна за ненадејна појава на „војска од роботи“. Реалната трансформација е посистемска и веќе многу подлабока.
Човекот постепено се извлекува од најопасните делови на бојното поле: прво од логистиката и евакуацијата, потоа од извидувањето и поставувањето оружје, а сè повеќе и од непосредниот напад. Паралелно, алгоритмите преземаат поголем дел од навигацијата, препознавањето и обработката на цели.
Прашањето што се отвора со „Армија на роботи“ не е дали машините ќе стигнат на фронтот. Тие веќе се таму.
Прашањето е колку далеку Украина, Русија и останатите армии ќе одат во пренесувањето на задачи и одлуки од човекот на машината.
CWGO
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
