29 септември 2026 година — 85-годишнина од трагедијата во Бабин Јар — еден од најстрашните симболи на Холокаустот и масовното убивање на цивилното население за време на Втората светска војна. Во текот на 29 и 30 септември 1941 година во Бабин Јар нацистичките единици убиле 33.771 Евреин — жители на Киjив и бегалци кои останале во градот по неговата окупација. Во следните две години ова место станало едно од најголемите места на масовни стрелања на окупираната територија на Украина. Вкупно, жртви на нацистичкиот терор во Бабин Јар станале околу 100 илјади луѓе.
Бабин Јар не е само место во Киjив поврзано со една од најголемите трагедии на Холокаустот. Тоа е место што станало симбол на систематското уништување на луѓето од страна на нацистичкиот режим поради нивното потекло, како и на прогонувањето и убивањето на сите оние што нацистите ги сметале за свои непријатели.
На 19 септември 1941 година германските трупи го зазеле Киjив. Уште во првите денови од окупацијата, еврејското население на градот станало предмет на прогон и насилство. Нацистичката политика на уништување на Евреите била составен дел од систематската политика на нацистичка Германија, која на окупираните територии на Источна Европа предвидувала масовно истребување на еврејското население.
По експлозиите во центарот на Киjив, предизвикани од мини оставени од советските трупи, германските окупациски власти го искористиле овој настан како повод за подготовка на масовно убиство. Еврејското население било обвинето за вмешаност во експлозиите. На 28 септември, по улиците на Киjив биле поставени известувања со наредба сите Евреи од градот и околината следното утро да се појават на определено место, носејќи ги со себе документите, парите, облеката и личните работи. На оние што нема да ја исполнат наредбата им се заканувале со стрелање.
Повеќето од оние што дошле на 29 септември не знаеле што ги очекува. Многумина се надевале дека ќе бидат преселени. Мажи, жени, деца, постари лица, болни — цели семејства се упатувале кон местото на собирање, често со куфери и врзопи. Не им била оставена можност да ја разберат вистинската цел на наредбата и да се спасат.
Од местото на собирање луѓето биле одведени во Бабин Јар, каде што масовно биле стрелани. Таму биле принудувани да ги оставаат своите работи, да се соблекуваат и да се спуштаат кон јарот. Стрелањата ги извршувале припадници на зондеркомандата 4а и други единици на германската полиција и СС. За два дена — на 29 и 30 септември — биле убиени 33 771 Евреин.
Масовното убиство на 29–30 септември било само почеток на злосторствата во Бабин Јар. Стрелањата продолжиле во текот на целата окупација на Киjив. Жртви станале Евреи, Роми, советски воени заробеници, цивилни заложници, пациенти од психијатриската болница, учесници во движењето на отпорот, затвореници од Сирецкиот логор и други луѓе кои нацистичкиот режим ги прогонувал и уништувал.
Размерите на злосторството не биле резултат на хаосот на војната, туку на организиран систем. На масовните убиства им претходеле наредби, планирање, определување на извршителите, блокирање на патиштата за бегство, потрага по оние што се обидувале да се сокријат и ограбување на имотот на жртвите.
Истовремено, историјата на Бабин Јар е и историја на луѓето кои се обидувале да ги спасат прогонуваните. Жителите на Киjив криеле Евреи, им помагале со храна, документи и можност за бегство, ризикувајќи ги сопствените животи.
По завршувањето на војната, сеќавањето на Бабин Јар со децении останувало сложена и во голема мера премолчувана тема. Советската политика на сеќавање не ги издвојувала еврејските жртви на нацистичките стрелања, зборувајќи главно за „мирни советски граѓани“. Истовремено, Бабин Јар продолжил да биде место на тага, сеќавање и граѓански отпор кон заборавот.
По обновувањето на независноста на Украина започнал постепен процес на преиспитување на историјата на Бабин Јар и создавање сеопфатна политика на сеќавање. Денес станува збор за потребата да се зачува сеќавањето на сите жртви на нацистичкиот терор, а истовремено Холокаустот и намерното уништување на еврејското население на Киjив јасно да се нарекуваат со нивните вистински имиња.
По 85 години, Бабин Јар останува место каде што минатото ѝ се обраќа на сегашноста со едноставно, а истовремено принципиелно потсетување: човечкиот живот и достоинството не можат да зависат од потеклото, верата или националноста. Молчењето пред омразата и прогонувањето може да има трагични последици. Сеќавањето не треба да биде само чин на тага, туку и одговорност — за вистината, за човечноста и за тоа злосторствата од такви размери никогаш да не се повторат.
Амбасада на Украина
