Војната на Блискиот Исток ескалира и се проширува. Деновиве се одбележани со напади врз клучна енергетска инфраструктура и растечки ризици за глобалната економија. Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран, кој започна на 28 февруари со координирани воздушни напади, денес прераснува во широк регионален судир со вклучување на повеќе актери и територии.
Иранските сили извршија напади врз нафтена инфраструктура во Кувајт, при што беше погодена рафинеријата Мина ал-Ахмади – еден од најважните енергетски капацитети во регионот. Овој потег се смета за значајна ескалација со директни последици врз глобалните енергетски текови.
Во меѓувреме, американската администрација најави можни нови удари врз ирански цели, вклучително и транспортна и енергетска инфраструктура, со цел да се ограничи воената и економската способност на Техеран.
Покрај директните судири, конфликтот се проширува и преку регионални сојузници и паравоени структури. Израел е под постојани ракетни и дронски напади, јеменските Хути презедоа одговорност за напади кон израелски цели, а во јужен Либан се интензивираат операциите против Хезболах.
Овој развој на ситуацијата го претвора конфликтот во мултидимензионална војна со висок ризик од понатамошна ескалација. Повеќе анализи на ЦИВИЛ Медиа укажуваат на сериозни последици по стабилноста, безбедноста и економијата во регионот, но и ов целиот свет. Една од нив е анализата „Од воени удари до енергетски шок и војна на наративи – кризата влегува во опасна фаза на неконтролирана експанзија“ објавена на 30 март.
Особено загрижувачка е состојбата во Ормускиот теснец – клучна морска рута низ која минува значителен дел од светската трговија со нафта и веќе предизвикуваат раст на цените на нафтата и зголемена неизвесност на глобалните пазари.
Според достапните информации, бројот на жртви расте, а цивилната инфраструктура е сериозно оштетена во повеќе земји во регионот. Евакуации, прекини во воздушниот сообраќај и ограничен пристап до хуманитарна помош дополнително ја влошуваат состојбата.
Дипломатските напори засега не даваат резултат. Иако постојат сигнали за можни преговори, разликите меѓу страните остануваат длабоки, а меѓународната заедница е поделена во однос на пристапот кон кризата.
Конфликтот веќе има значајни економски последици на глобално ниво. Зголемените цени на енергенсите создаваат инфлаторни притисоци, додека европските земји разгледуваат вонредни економски мерки доколку кризата продолжи.
Состојбата на Блискиот Исток укажува на конфликт што брзо се трансформира од ограничена воена операција во широка регионална војна со глобални последици. Без јасен пробив на фронтот и со сè поголем број актери вклучени, ризикот од долготраен и дестабилизирачки судир останува висок.
Д. Муратов
