Приштина, 12 септември 2026 – Главниот град на Косово денеска беше сцена на една од најмасовните јавни манифестации во последните години, некои велат од прогласувањето на независноста па наваму. Десетици илјади граѓани излегоа на улиците и плоштадите на Приштина на „Марш за слобода“, организиран од граѓанската платформа „Слободата има име“ (Liria ka Emër), за да ја изразат својата солидарност и поддршка за поранешните челници на Ослободителната војска на Косово (ОВК), Хашим Тачи, Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи.
Реката од луѓе се движеше по утврдената маршрута од плоштадот „Захир Пајазити“, преку булеварот „Мајка Тереза“, сè до плоштадот „Скендербег“ пред зградата на Владата и Собранието. Плоштадите беа преплавени со национални знамиња, амблеми на ОВК и транспаренти со пораки како „Слободата има име“, „Историјата не се преправа“ и централниот слоган „Цело Косово ве чека, ослободители!“.
Атмосферата во текот на целиот марш беше достоинствена, набиена со емоции, но мирна. Во првите редови чекореа ветерани и воени инвалиди, семејствата на четворицата притворени, како и претставници на здруженијата на семејствата на исчезнатите и загинатите во војната од 1998–1999 година. На маршот им се придружија и бројни личности од јавниот живот, интелектуалци, претставници на граѓанскиот сектор и политичари и од владејачките и од опозициските партии. Во Приштина организирано пристигнаа и граѓани од Северна Македонија, Албанија, Прешевската Долина и дијаспората.
Во обраќањата пред собраната маса, организаторите упатија пораки дека граѓанскиот марш не претставува политички притисок, туку глас на општествената совест и одбрана на историската вистина. Говорниците истакнаа дека солидарноста на плоштадите е доказ оти борбата за слобода е неделива вредност на целиот народ.
Контекст: Зошто обвинението во Хаг предизвика редок општествен консензус во Косово
Масовниот одѕив на маршот претставува кулминација на длабоко незадоволство што со години тлее во косовското општество околу начинот на кој се води судскиот процес пред Специјализираните совети на Косово во Хаг (Kosovo Specialist Chambers). Иако судскиот совет сè уште нема изречено првостепена пресуда, токму постапките и наративот на Специјализираното обвинителство (ZPS) доведоа до ретко виден консензус меѓу длабоко поларизираните политички сили во земјата.
Суштината на спорот лежи во правната квалификација за наводен „здружен злосторнички потфат“ (Joint Criminal Enterprise). Косовската јавност, правните експерти и граѓанските организации предупредуваат дека обвинителството не се задржува на истражување на конкретна индивидуална одговорност за евентуални поединечни ексцеси, туку се обидува да ја прикаже целата воена и политичка команда на ОВК како криминална структура.
За општеството, таквата теза претставува опасен обид за ревизија на историјата, со која праведната, одбранбена војна на еден угнетен народ се изедначува со систематскиот државен терор на режимот на Слободан Милошевиќ, одговорен за масакри, масовни силувања и етничко чистење на над 800.000 луѓе.
Втор клучен фактор е перцепцијата за длабока институционална асиметрија. Институцијата во Хаг беше создадена со уставни измени во косовскиот парламент во 2015 година по огромен притисок од меѓународната заедница, првично поттикната од наводите во извештајот на Дик Марти за наводна трговија со органи – тврдења кои никогаш не беа вклучени во официјалното обвинение.
Денес, додека повеќето од српските архитекти на воените операции во Косово поминаа без казни или со минимални процеси, Специјалниот суд суди исклучиво припадници на ослободителното движење.
- Видео спот посветен на Маршот за слобода во Приштина.
Покрај тоа, фактот што четворицата водачи на ОВК се наоѓаат во постојан притвор речиси шест години – уште од нивното апсење во ноември 2020 година – предизвикува сериозни критики кај меѓународните правни набљудувачи за почитувањето на правото на судење во разумен рок и пресумпцијата на невиност.
Затоа, маршот во Приштина е прашање на националното достоинство. Граѓанките и граѓаните на Косово денеска испратија порака дека правото на самоодбрана и отпор против угнетувањето е неприкосновен темел на нивната современа независна држава.
Џ. Дерала
