Власта и опозицијата водат жестока политичка битка околу измените на Изборниот законик, а јавноста повторно останува без одговор на најважното прашање – дали Северна Македонија конечно ќе добие изборно законодавство што ќе обезбеди фер, слободни и демократски избори или уште еднаш изборните правила ќе бидат резултат на партиски калкулации.
Според информациите на „Слободен печат“, ВМРО-ДПМНЕ денеска ќе се обиде зад затворени врати да постигне договор со координаторите на пратеничките групи за да спречи филибастеринг на измените на Изборниот законик. Доколку договор не биде постигнат, власта, според истите информации, попладне ќе ја закаже комисиската расправа.
Во меѓувреме, СДСМ најавува блокада со околу 10.000 амандмани, а Левица исто така најавува дека ќе го попречува усвојувањето на законските измени. Власта обвинува дека опозицијата ја блокира реформската агенда и европските процеси, додека опозициските партии предупредуваат на можни изборни манипулации, дискриминација и ограничување на избирачките права.
ЦИВИЛ: Изборното законодавство не смее да се пишува во партиски штабови
ЦИВИЛ со години предупредува дека Македонија нема да добие кредибилен изборен процес сè додека изборните правила се менуваат според моменталните политички интереси, наместо според јавниот интерес и демократските стандарди.
Без разлика која политичка гарнитура е на власт, практиката останува речиси непроменета – изборните закони се носат во последен момент, по скратени постапки, со минимална јавна расправа и без суштинско учество на граѓанскиот сектор, експертската јавност и другите засегнати чинители.
Таквиот пристап е спротивен на препораките на ОБСЕ/ОДИХР, на добрите европски практики и на основните принципи на демократско владеење.
Препораките на ЦИВИЛ – основа на изборните реформи
ЦИВИЛ повторно ги повикува институциите и политичките партии да се откажат од партиските калкулации и да започнат вистински реформски процес заснован врз следните принципи:
- целосна транспарентност на подготовката на Изборниот законик;
- навремено отворање на процесот, без носење системски измени непосредно пред избори;
- активно учество на граѓанските организации, академската заедница, експертите и сите политички партии;
- сериозна расправа за една изборна единица и воведување отворени листи;
- доследно имплементирање на препораките на ОБСЕ/ОДИХР и другите меѓународни изборни стандарди;
- еднакви услови за сите учесници во изборниот процес;
- заштита на избирачкото право, слободата на политичко изразување и ефективни механизми за правна заштита.
Овие препораки не се нови. ЦИВИЛ ги застапува повеќе години, преку мониторинг на изборните процеси, јавни анализи, домашни и меѓународни конференции и директна комуникација со институциите. За жал, политичките елити редовно ги ставаат реформите во втор план кога ќе дојде време за партиски пресметки.
Реформската агенда не смее да биде политички штит
Поврзувањето на измените на Изборниот законик со европската реформска агенда не смее да биде алиби за ограничување на јавната дебата, ниту оправдување за скратени процедури.
ЕУ не бара само усвојување закони. Таа бара владеење на правото, демократски институции, транспарентни процеси, политички дијалог и јавна отчетност.
Истовремено, европската перспектива не смее да биде злоупотребена ниту од опозицијата како аргумент за бескрајни процедурални блокади. Филибастерингот е легитимна парламентарна алатка, но неговата прекумерна употреба за прашања што ја засегаат демократската архитектура на државата дополнително ја продлабочува институционалната криза.
Партиските позиции остануваат непроменети
СДСМ тврди дека предложените измени отвораат простор за изборни злоупотреби, особено во делот на електронското гласање на дијаспората, ограничувањето на приговорите и промените во гласачките процедури.
Левица оценува дека процесот не бил консензуален и инсистира на еднакво финансирање на изборните кампањи, една изборна единица и повлекување на спорните законски решенија.
Од друга страна, премиерот Христијан Мицкоски смета дека опозицијата ја блокира реформската агенда и нуди компромис околу дел од амандманите, но останува на ставот дека електронското гласање на дијаспората мора да биде воведено.
Демократијата не се гради со меѓусебни обвинувања
Ниту власта ќе ја зајакне довербата во изборниот процес ако реформите ги турка без широк политички и општествен консензус, ниту опозицијата ќе ја заштити демократијата ако единствен одговор на секој закон е целосна блокада.
На Македонија не ѝ се потребни уште една рунда партиски конфронтации околу изборните правила. Потребен ѝ е изборен систем што ќе биде резултат на широк општествен договор, транспарентен процес и почитување на европските демократски стандарди.
ЦИВИЛ ги повикува сите политички чинители да покажат политичка зрелост и институционална одговорност. Изборното законодавство не смее да биде инструмент за дневнополитички пресметки, туку темел на демократскиот поредок.
Довербата во изборите не се обезбедува со партиски договори зад затворени врати, ниту со илјадници амандмани поднесени за блокада. Таа се гради со транспарентност, инклузивност, еднаквост пред законот и доследно почитување на човековите права и демократските принципи.
Б. Ј.
