Сведоци сме на еден специфичен транзициски момент во глобалната и домашната политика каде што емоциите, акумулираните перцепции и индивидуалните психолошки профили на лидерите сè поексплицитно го трасираат однесувањето на цели држави. Овој феномен на површина ја исфрла валидноста на реалистичката школа во меѓународните односи, но дополнително нијансирана преку методолошкиот апарат на реалниот конструктивизам. Моќта веќе не е само сува материјална детерминанта; таа е длабоко условена од идеите, вредностите, но и од акумулираната фрустрација на елитите кои управуваат со институциите.
ХУМАНИЗАЦИЈАТА КАКО ОДБРАНБЕН МЕХАНИЗАМ ПРОТИВ ФАБРИКИТЕ ЗА ТЕКСТ
Во време кога дигиталниот простор е преплавен од „фабрики за текст“ и вештачки генерирани, стерилни геополитички коментари кои нудат совршени, но суштински празни равенки, се појавува една неочекувана и позитивна тенденција: враќањето на хуманизацијата на светската сцена.
Кога во јавноста ќе протече аудиоснимка од неформален разговор на лидерите на Г7 за време на пауза, или кога ќе се објави информацијата дека италијанската премиерка се откажала од пушењето, ние всушност присуствуваме на разобличување на политичкиот мит. Се открива дека зад големите државнички одлуки стојат луѓе од крв и месо – водени од лични навики, вредности, силни и слаби страни.
Оваа демистификација е клучна во борбата против технолошката дехуманизација на анализата. Таа ни покажува дека коментарите во живо, автентичните човечки реакции и суровите перцепции се она што реално ја движи историјата. Лидерите со своето однесување континуирано пренесуваат пораки кои го надминуваат официјалниот дипломатски протокол. Меѓутоа, рецепцијата на тие пораки драматично зависи од општествениот контекст во кој тие се пласираат.
ПОРАКИ БЕЗ КРИТИЧКА МАСА: КОПАЊЕ НА СОПСТВЕНАТА БЕЗДНА
Во отпорните, зрели и критички општества, јавноста поседува капацитет да ги филтрира пораките и моделите на однесување на лидерите. Таму, доколку елитата манифестира нерационална фрустрација, таа наидува на институционален отпор и граѓанско негирање.
Напротив, во заедници каде што речиси никој не чита, каде што целосно отсуствува рационалната дебата и каде што институционалната меморија е систематски еродирана, опасноста е огромна. Во таков амбиент, пораките на фрустрација од врвот на власта лесно се трансформираат во деструктивни општествени крајности.
| Со тековните радикални наративи насочени против Грција и Бугарија, ние самите си копаме длабока стратешка дупка. Најтрагичното е што од таа бездна не им дозволуваме дури ни на оние меѓународни актери кои имаат искрена намера да ни помогнат, да го сторат тоа. Сами ги врзуваме рацете на сопствената дипломатија. |
ГЕОПОЛИТИЧКИТЕ КОНСТАНТИ И БАЛКАНСКАТА ИЗОЛАЦИЈА
Мора да бидеме соголено јасни околу геополитичките константи, нешто што веќе е евидентирано во претходните анализи на структурата на нашата криза. Франција, како нуклеарна сила и еден од столбовите на Унијата, е едноставно премногу голема за да биде директен ментор на држава со нашиот габарит.
Доколку нашата стратешка цел останува влезот во Европската Унија, објективната реалност наложува дека нашиот „коменторски извештај“ за завршена работа и институционална зрелост се наоѓа во рацете на соседите – Грција и Бугарија. Секое одбегнување на овој факт преку популистички изливи на гнев е само копање подлабоко во живиот песок на балканската изолација.
РЕЗЕРВНАТА ВАРИЈАНТА И НЕООТОМАНСКАТА ИЛУЗИЈА
Поради блокадата што самите си ја наметнуваме со манифестираната фрустрација кон Западот, веќе јасно се наѕира т.н. „резервна варијанта“ на политичкиот естаблишмент: аплицирањето на турскиот капитал како примарен економски и политички сурогат. Но, тука се наметнува едно суштинско прашање до актуелните политичари: од кога тоа Турција стана нашиот најдобар пријател во историска смисла?
Ова прашање е особено релевантно бидејќи истите тие структури постојано се повикуваат на историското право и националниот идентитет. Ако добро се сеќаваме на историските читанки и научниот консензус, основниот наратив беше дека токму поради петвековното отоманско владеење, овој регион остана заробен на ниво на ретроградно феудално општество сè до почетокот на Првата светска војна.
Додека во Шибеник уште во деветнаесеттиот век се отвораше првата хидроцентрала на наизменична струја во светот, а во Европа и САД наголемо се развиваше автомобилската индустрија, нашите простори влегоа во средината на 20 век со стапка на неписменост која надминуваше две третини од населението. Тоа беше директна последица на системската занемареност под отоманската власт.
Како оние кои денес се подготвени да нè позиционираат како нова „Неоотоманска провинција“ планираат да ја рехабилитираат оваа историја пред сопствените граѓани? Дали стратегијата е свесно соучесништво во проектот на „Сината татковина“ (Mavi Vatan) и прифаќање на покровителството на Босфорскиот престол? Доколку е така, чесно е тоа отворено да им се соопшти на гласачите, за да знаеме дали мнозинството навистина би поддржало ваков геополитички пресврт.
ЗАКЛУЧОК: АНАТОМИЈА НА ЗАБОРАВОТ ИЛИ ИНСТИТУЦИОНАЛЕН ИЗЛЕЗ
Тековната фрустрација на носителите на власта е најопасниот горивен материјал во надворешната политика. Доколку таа не се канализира преку рационален дискурс и силни институции, неминовно ќе биде искористена од надворешни актери за пополнување на геополитичкиот вакуум.
Ова директно се надоврзува на феноменот на бришење на институционалната меморија – процес каде што државата ги заборава сопствените стекнати искуства и лекции од минатото, оставајќи ги институциите „киднапирани“ од моментални популистички импулси.
Излезот не е во креирањето на нови залудни наративи и барањето алтернативни ментори кои нè враќаат векови наназад. Единствениот излез лежи во враќањето на внатрешната рационална дебата, обновата на институционалната меморија и храброто соочување со реалноста на сопственото географско и политичко опкружување. Во спротивно, фрустрацијата на власта ќе стане трајна дијагноза на нашата немоќ.
Поврзани дискусии и референци
Геополитичкиот рефлекс на Босфорскиот престол – МКД.мк
Балканот во сенката на Украина: помеѓу историјата и хибридната иднина – МКД.мк
При подготовката на овој текст е користена вештачка интелигенција за визуелизација на сликите по целосно упатства од авторот. Авторот ја задржува целосната одговорност за сите изнесени ставови, заклучоци и финалната верзија на текстот.
Во ера на дезинформации, националистички популизам и авторитаризам, неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА
