На прашањето на ЦИВИЛ на Фејсбук страната – Дали треба да има линеарно покачување на пензиите?, пристигнаа огромен број реакции и коментари, (над 1.200), каде што се гледа длабока поларизација, но и повеќе јасни линии на аргументација – економски, социјални, етички и политички. Двете страни зборуваат гласно, но не зборуваат за истото.
Аргументи ЗА линеарно покачување (најчести, доминантни):
Еднакви трошоци за сите
Мнозинството граѓани велат дека инфлацијата не прави разлика – лебот, струјата и лековите чинат исто и за оној со 12.000 и за оној со 60.000 денари пензија.
Линеарното исправува неправди од транзицијата
Ова е многу повторувано, многу пензионери со ниски пензии не по своја вина изгубиле години стаж во стечаи, отпуштања, злоупотреби и неправилни пресметки. Затоа линеарното се гледа како општествена корекција, а не подарена мерка.
„Сите сме веќе пензионери – придонеси не се плаќаат повеќе“
Еден дел тврди дека моментот кога човек ќе се пензионира – правичноста е завршена. Разликите се веќе воспоставени. Од тука натаму, зголемувањето треба да биде исто за сите.
Процентуалното ги прави богатите уште побогати
Ова е честа критика – дека со секое процентуално покачување разликата се удвојува и тројно расте. Еден коментар вели: „Со три процентуални покачувања разликите стануваат огромни“.
Аргументи ПРОТИВ линеарно покачување (застапени, но помалку бројни):
„Кој плаќал повеќе – треба да му расте повеќе“
Ова е класичниот аргумент – пензијата е економска, а не социјална категорија. Поранешни раководни работници, професори, лекари и приватниот сектор го користат овој принцип.
Страв од „израмнување“
Голема група со високи пензии се плаши дека линеарното ќе ги доближи оние со ниски пензии – демотивирачко за идните работници да плаќаат придонеси.
Линеарното е „противуставно“ и „надвор од Законот“
Неколку коментари го нагласуваат законското усогласување со индекс на трошоци и раст на плати (микс), а не фиксна сума.
Аргументи за мешан модел (хибрид):
Има неколку коментари што предлагаат западен модел со три нивоа:
високи пензии – мал процент
средни пензии – среден процент
ниски пензии – највисоко зголемување
Ова е најрационалниот аргумент, но најмалку застапен – луѓето генерално гледаат „или-или“.
Политичка и емоционална димензија
Коментарите се преполни со: гнев кон политичките партии, особено кон партиите кои се на власт; чувство на неправда; меѓусебни обвинувања меѓу „високи“ и „ниски“ пензии; страв дека ПИОМ е пред колапс („1 милијарда евра дупка“) и силни навреди од типот „прости сме“, „срамота“…
Ова покажува дека дебатата одамна не е техничка, туку е длабоко социјална и емотивна.
Заклучок: Што кажуваат граѓаните?
Повеќето поддржуваат линеарно покачување, но не затоа што не веруваат во систем – туку затоа што системот не функционирал со години.
Процентуалното го поддржуваат оние со високи пензии и оние што веруваат во „строга пазарна логика“.
Линеарното станува симбол на социјална правда, а процентуалното симбол на „старите нееднаквости“.
Хаос со пензиите: Линеарното зголемување на нишан пред Уставниот суд!
Уставниот суд отвори постапка за оценување на уставноста на член 2 од Законот за пензиско и инвалидско осигурување, со кој беше воведено линеарно зголемување на пензиите. Судот изрази сомнеж дека оваа одредба може да ги наруши уставните принципи на социјална праведност, еднаквост и правна сигурност, бидејќи сите пензионери добиваат исто покачување без оглед на стажот и уплатените придонеси.
Во тек е втората фаза од постапката, во која се собираат мислења од предлагачите на законот, по што ќе следува конечна одлука. Уставниот суд нагласува дека јавноста ќе биде информирана кога предметот ќе се стави на седница за гласање.
Судот нема да преиспитува претходни линеарни покачувања од 2.500 денари, исплатени во септември 2024 и март 2025 година, бидејќи тие биле од времен карактер и веќе не се дел од правниот промет.
Вчера, пред Уставниот суд во Скопје се собраа пензионери од целата држава за да побараат продолжување на линеарното зголемување на пензиите.
Доколку сакате да го дадете вашето мислење во однос на темата може да коментирате на следниов линк:
Д. Муратов
