ЦИВИЛ продолжува да објавува делови од извештајот од мониторингот на Референдумот кој се одржа на 30 септември кога гласачите одлучуваа „за“ или „против“ прифаќање на Договорот меѓу Македонија и Грција. Во овој прилог, се осврнуваме на категоријата „Набљудувачи“ кои, исто така, беа во фокусот на вниманието на ЦИВИЛ.
Вкупната бројка на домашните набљудувачи изнесуваше 12. 897, од 10 здруженија, а од странските, имаше вкупно 492 набљудувачи од 23 организации, меѓу кои најбројна, како и вообичаено беше мисијата на ОДИР со 326 набљудувачи. Меѓу странските невладини организации, забележитално е и акредитирањето на Светски Македонски Конгрес конгрес со 167 акредитирани набљудувачи. Вкупно 118 новинарки и новинари од 46 медиуми од регионот и од светот побараа акредитација од Државната изборна комисија, додека десетици други тоа не го сторија, но непречено ја вршеа својата новинарска работа во текот на целиот процес.
На табелата на домашните набљудувачи се најдоа веќе познати организации кои набљудувале и низа години претходно, како ЦИВИЛ и МОСТ, но се појавија и неколку нови „играчи“ во мониторингот. Така, за прв пат, се појави Здружението за граѓански политики и иницијативи ЕДУЛСЈ со фантастична бројка од 5,574 акредитирани набљудувачи, а не мала бројка прикажа и Сојузот на здруженија на граѓани „Македонска платформа против сиромаштија“ – МППС со 4.705 акредитирани набљудувачи. Здружението ДСП Ленка акредитира 129 набљудувачи, а Здружението за афирмација на хумани вредности и младинска интеграција МАК – СОНЦЕ имаше 119 набљудувачи. МОСТ го набљудуваше процесот со 1.902 набљудувачи.
Во продолжение, ЦИВИЛ објавува наоди од мониторингот на мобилните набљудувачи со фокус на работата на набљудувачите.
Меѓу пријавите од набљудувачите на ЦИВИЛ, во текот на референдумскиот ден, покрај нерегуларностите поврзани со избирачкиот одбор и изборниот материјал, партиските иницијативи, се најдоа и голем број на нерегуларности токму од набљудувачите.
Во многу случаи, од извештаите на набљудувачите на ЦИВИЛ можат да се забележат различни примери на нерегуларности, како непоседување беџови за идентификација и овластувања од Државната изборна комисија, а во десетина нотирани случаи, набљудувачите и не знаеле од кое здружение доаѓаат.
На самиот ден на референдумот, на 30 септември, нашите набљудувачи од општина Бутел сведочеле на едно крајно неумесно однесување на акредитиран набљудувач од одредена невладина организација. Според извештајот, се работи за ситуација во која еден повозрасен гласач љубезно прашал каде се наоѓа одредено избирачко место. Одговорот на набљудувачот бил „Оди прашај си го Заев каде е тоа… Гласај на гробишта…“, а потоа уследиле непристојни зборови. ЦИВИЛ веднаш реагираше со повторен апел набљудувачите да бидат пристојни и строго да се придружуваат кон Изборниот законик и Кодексот за набљудување.
На избирачкото место 2176, во Биро за вработување, во Велес, набљудувач на Здружение за граѓански политики и иницијативи ЕДУЛСЈ се појавил пијан на ИМ и им додевал на гласачите, набљудувачите и избирачкиот одбор.
Набљудувачка од општина Аеродром до ЦИВИЛ пријави дека во детската градинка „Буба Мара“, во ИМ 2723, набљудувач што се претставил дека доаѓа од Собрание на Република Македонија, ширел проганда и развивал дискусија со избирачкиот одбор како ќе се продавало името.
Во Демир Хисар, село Слепче, ИМ 635, набљудувач седел со список пред ИМ и ги забележувал избирачите. На местото присуствувал и полицаец, кој според нашиот набљудувач, не реагирал на случајот. Набљудувачот ги прашувал граѓаните дали и како гласале.
Во Аеродром, во градинката Пчела, од набљудувачи на ЦИВИЛ стигна пријава дека набљудувачи агитирале и ги прашувале минувачите дали гласале.
Домашен набљудувач, за кој не можело да се утврди од која организација доаѓа, сликал во ИМ 2479 во О.У. „Григор Прличев“, во Гази Баба.
Во Струмица, во О.У. „Маршал Тито“, граѓанин со автомобил носел гласачи и влегувал со нив во ИМ, каде им сугерирал како да гласаат, а бил обележан како набљудувач.
Во Пробиштип, во ИМ 1540, набљудувач агитирал, непристојно се однесувал во и надвор од избирачкото место.
За време на броењето на гласови во Пробиштип, на ИМ 1533, набљудувач разговарал по телефон.
До ЦИВИЛ стигнаа и неколку пријави дека имињата и презимињата на гласачите кои доаѓаат да гласаат се читаат на глас и се запишуваат од страна на другите набљудувачи.
Па така, во Битола, на ИМ 192, набљудувач гласно го изговорил повеќе пати името на гласачот.
Во Кичево, на ИМ 735, во О.У. „Санде Штерјоски“, набљудувачка јасно го искажувала својот политички став и самата си кажувала дека им се јавувала на членови на нејзината партија да излезат да гласаат. Притоа, ја прашувала нашата набљудувачка од која партија е таа и нејзиното семејство, што е сосема незаконски.
ЦИВИЛ – Центар за слобода го набљудуваше процесот долгорочно со над 30 мобилни и регионални набљудувачи, а денот на гласањето го набљудуваше во стандарден обем – со 307 мобилни набљудувачи.
На овој изборен процес ЦИВИЛ бележи највисока бројка од набљудувачи кои дејствуваат спротивно на Кодексот за набљудување и на Изборниот законик.
