Видеоснимките на кои се гледа како дански полицајци повеќепати удираат фоторепортери за време на демонстрации во Копенхаген предизвикаа остри критики, независна кривична истрага и пратенички прашања во данскиот парламент. Инцидентите повторно го насочија вниманието кон полициската одговорност, слободата на медиумите и растечката поларизација околу имиграцијата и мобилизацијата на екстремната десница во Данска.
Двајца искусни фоторепортери, Томас Борберг од Politiken и Антон Унгер од Ekstra Bladet, биле удирани со полициски палки додека известувале од демонстрации за и против ремиграцијата во центарот на Копенхаген, во саботата, на 17 октомври, објави CIVIL Today.
Видеоснимките што ги објавија меѓународниот радиодифузер TRT и данските медиуми го привлекоа вниманието на јавноста кон постапувањето на полицијата. На друга снимка, за која на 20 октомври извести данската новинска агенција Ritzau, се гледа како полицаец двапати удира фоторепортер, го следи додека тој се повлекува и повторно го удира.
Според извештаите на данските медиуми, Борберг бил удрен неколкупати, неговиот фотоапарат бил оштетен, а му била потребна итна медицинска помош. Унгер, според информациите, бил удрен по раката од полицаец во цивилна облека, иако носел професионална опрема и видливи новинарски ознаки. Двата инцидента се случиле на различни локации за време на демонстрациите.
Осуммина уапсени во судирите меѓу спротивставените демонстранти
Судирите се случиле за време на националистички демонстрации организирани од движењето Det Danske Folk („Данскиот народ“), заедно со организациите United Lion и Sun Nordic.
Движењето го организирало маршот под слоганот Vores Danmark („Наша Данска“), застапувајќи го данскиот национален идентитет и она што го нарекува праведна и реалистична ремиграција. Неговите политички пораки вклучувале и противење на исламизацијата, шеријатското право и верската општествена контрола.
Контрапротестите, организирани од антирасистички групи, биле насочени против маршот, под слоганот „Не за ремиграцијата“, со предупредувања за расизам, исклучување и политики насочени против имигрантските заедници.
Според данската новинска агенција Ritzau, полицијата уапсила осум лица за време на настаните. Тројца биле приведени пред почетокот на националистичките демонстрации, додека уште петмина биле уапсени откако тензиите ескалирале во близина на плоштадот Хојбро (Højbro Plads), околу 17 часот.
Заменик-полицискиот инспектор Јакоб Хансен изјавил дека групи учесници почнале да ги покриваат лицата и да се конфронтираат со други лица додека демонстрациите завршувале. Полицајците интервенирале и употребиле палки.
Сепак, околностите во кои се случиле пријавените судири сами по себе не претставуваат оправдување за употреба на сила против новинарите што ги документирале настаните.
Отворена независна истрага
По критиките од двата весника и новинарските организации, полицијата во Копенхаген на 19 октомври соопштила дека случаите ќе бидат доставени до Данскиот независен орган за жалби против полицијата, познат како DUP.
На 20 октомври, DUP официјално потврди дека отворил истраги за два инцидента во кои полициски службеници удирале медиумски работници со палки.
Особено важно е што надлежниот орган соопштил дека инцидентите се истражуваат како можни кривични дела на физички напад. Истражните дејствија може да вклучуваат сослушување сведоци, анализа на видеоснимки и обезбедување медицинска документација.
Полицијата во Копенхаген навела дека немала намера да ја попречува легитимната новинарска работа и ја нагласила својата обврска да ги заштитува слободата на собирање, слободата на изразување и можноста медиумите непречено да известуваат.
Уредниците на двата весника остро ги критикувале инцидентите.
Главниот уредник на Politiken, Кристијан Јенсен, го оценил полициското постапување како попречување на легитимната работа на медиумите. Главниот уредник на Ekstra Bladet, Кнуд Брикс, го осудил нападот врз фоторепортерот од неговата редакција како целосно неприфатлив.
Данското здружение на фоторепортери, заедно со Данскиот сојуз на новинари, побарало средба со раководството на националната полиција за да разговараат за одговорноста и превентивните мерки.
Контроверзијата стигнала и до парламентот. На 19 октомври, пратеничката Роса Лунд доставила прашања до министерот за правда Николај Вамен за неопходноста и пропорционалноста на полициската сила и за заштитата на новинарите што известуваат од демонстрации.
ЦИВИЛ – Центар за слобода, организација основач на глобалната иницијатива „Одбрана на демократијата“ (Defending Democracy Global Initiative – DDGI), остро го осудува полициското насилство врз новинарите што известувале од демонстрациите во Копенхаген. Вознемирувачките снимки на кои се гледа како полицајци удираат фоторепортери претставуваат алармантно нарушување на основните демократски принципи и отвораат сериозни прашања за слободата на медиумите, полициската одговорност и заштитата на новинарите во Европа. Ниту политичките тензии, ниту нарушувањето на јавниот ред, ниту безбедносните причини не можат да го оправдаат неоправданото насилство врз новинари што ги извршуваат своите професионални должности.
ЦИВИЛ повикува на брза, транспарентна и независна истрага, утврдување одговорност за лицата за кои ќе се докаже дека се одговорни и преземање ефективни мерки за спречување слични инциденти. Силните демократски институции на Данска и нејзиниот меѓународен углед во заштитата на основните слободи дополнително ја нагласуваат важноста од темелно испитување на овие случаи. Демократијата не се мери само според слободите што ги гарантира во принцип, туку и според начинот на кој тие слободи се заштитуваат кога се ставени на искушение во практиката.
Правото на демонстрации мора да биде заштитено, јавниот ред мора да се одржува, а новинарите мора да бидат слободни да го документираат и едното и другото, вклучително и постапувањето на самата полиција.
Поширок контекст: Ремиграција, национализам и растечка поларизација
Настаните се одвиваат во услови на сè пожестоки дебати за имиграцијата, националниот идентитет и политиките за депортација во Данска. Терминот ремиграција го користат различни политички актери, но во рамките на европските екстремно десничарски движења тој сè повеќе се поврзува со предлози за масовно враќање на мигрантите, вклучително и барања што може да опфатат и лица со легален престој.
Данска веќе спроведува рестриктивни имиграциски политики. Во септември 2026 година, нејзината влада им се придружи на Германија, Австрија, Грција и Холандија во унапредувањето на плановите за таканаречени центри за враќање надвор од Европската Унија, наменети за мигранти што немаат дозвола за престој.
Иницијативата, чија реализација би можела да започне уште во 2027 година, предизвика загриженост од аспект на човековите права, особено во однос на третманот и правната заштита на мигрантите што би биле префрлени надвор од територијата на ЕУ.
Во меѓувреме, екстремно десничарската Данска народна партија освои 9,1 проценти од гласовите и 16 пратенички места на изборите во март 2026 година. Иако партијата не била организатор на саботниот марш, резултатот го покажува континуираното изборно значење на националистичките и антимиграциските политики.
Демонстрации во кои учествувале националистички движења и контрадемонстранти се одржале и на 5 септември, кога полицијата пријавила три апсења и насилно отстранила неовластена улична блокада.
Тест за демократија позната по слободата на медиумите
Данска е рангирана на четвртото место меѓу 180 земји во Светскиот индекс за слобода на медиумите за 2026 година, објавен од Репортери без граници. Токму оваа позиција ги прави пријавените напади особено значајни.
Инцидентите отвораат прашања што го надминуваат постапувањето на поединечни полициски службеници: дали новинарите можат безбедно да ги документираат полициските операции за време на судири, дали новинарските легитимации и ознаки соодветно се препознаваат и почитуваат и дали властите ги одржуваат неопходните ограничувања при употребата на сила.
Истрагата сè уште нема утврдено кривична одговорност. Сепак, документираната употреба на полициски палки против новинари, јавните критики од данските медиумски организации и отворањето независни истраги веќе ги претворија овие настани во важен тест за институционалната одговорност.
МЕДИУМСКА ОПСЕРВАТОРИЈА | ЦИВИЛ
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
