„Градиме темели на промените. Доаѓа времето на Македонија“, вака премиерот Христијан Мицкоски ја претстави инвестицијата на „Алказар Енерџи“ како најголем проект за обновлива енергија во историјата на Северна Македонија, вреден половина милијарда долари. Според него, ветерниот парк ќе произведува 1 терават-час електрична енергија годишно, што ќе покрие околу 20% од домашното производство на струја и ќе донесе 100 милиони евра во БДП.
„Ова е исполнување на едно ветување дадено пред една година“, истакна Мицкоски, пред ставањето на камен темелник за започнување на изградбата на 55 ветерници во околината на Штип, Карбинци и Радовиш.
„Енергетско ропство“ или стратешка инвестиција?
Во јавноста се појавија и реакции од експертската заедница. Инженери и (пензионирани) професори предупредуваат на ризик од енергетска зависност и штетни договори за идните генерации. Во колумната „Измама, омраза и глупост“, проф. Оливер Андонов пишува:
„Што добива Македонија од проектот? Ништо. Земјиштето му е дадено на инвеститорот, струјата од наш ветер ќе ја плаќаме ние, без реален бенефит за државата. Ова е класичен пример на користење на државни ресурси за приватен профит, со нејасни услови и нетранспарентност“, пишува проф. Андонов во својата колумна спцијално за медиумската платформа на ЦИВИЛ.
Тој смета дека оваа владина зделка претставува туркање на земјата во енергетско ропство, но и дека од овој проект на владата, единствена добивка ќе имаат тој и неговите лојалисти што во скоро време ќе прераснат во мултимилијардери.
Инженерите бараат одговори
Здружението на инженери испрати официјално барање до Владата и неколку министерства согласно Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер за целосна документација поврзана со изградбата на ветерниот парк на „Алказар Енерџи“ во околината на Штип.
Инженерите бараат информации за договорите, дозволите, студиите за животна средина, јавните консултации и сопственичката структура на инвеститорот. Тие предупредуваат дека станува збор за сериозно отстапување на природни ресурси и потенцијално кршење на законските процедури.
„БАРАМЕ во најкраток можен рок да ни биде доставена (или објавена на веб-страниците на надлежните институции) целосната документација поврзана со најавената инвестиција на инвестицискиот фонд „Алказар Енерџи“ за изградба на ветропарк во околината на Штип, вклучително“, се вели во јавното обраќање на Здружението на инженери.
Тие бараат да се објават одлуки, записници и акти на Владата и надлежните министерства во врска со проектот, како и јавниот повик, договорите или други форми на спогодби склучени со инвеститорот. Тие, меѓу другото, бараат да биде обелоденета и студијата за оцена на влијанието врз животната средина (ОВЖС), со прилози, урбанистичка документација за предвидената локација (детален урбанистички план, урбанистички проект и слично), одобренија за градба, лиценци, дозволи и согласности од страна на РКЕ, МЕПСО, Министерството за економија, Министерството за животна средина и локалната самоуправа.
Со други зборови, инженерите кои очигледно добро ја познаваат оваа материја, ги бараат сите потребни документи за овој „економски успех“ на владата.
Тие во своето обраќање до владата бараат и информации за сопственичката структура на „Алказар Енерџи“, вклучително и посредници и правни субјекти ангажирани во постапката, како и технички, правни и финансиски аспекти на приклучокот.
Потписници на барањето се повеќе стручни лица од областа на инженерството и други релевантни области.
Останува да се види дали владата ќе го испочитува законот за пристап до јавни информации и ќе ги одговори овие прашања во законскиот рок од 30 дена.
Што е Закон за слободен пристап до информации од јавен карактер?
Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер во Република Северна Македонија го регулира правото на граѓаните и правните лица да добијат информации од јавен интерес, со цел да се обезбеди транспарентност и отчетност на институциите.
Основни принципи:
Право на пристап: Секое физичко и правно лице, без дискриминација, има право на пристап до информации од јавен карактер.
Обврска на имателите на информации: Органите на државната власт, општините, јавните установи, јавните претпријатија, како и правни и физички лица што вршат јавни овластувања, се должни да овозможат пристап до информациите со кои располагаат.
Исклучоци: Пристапот може да биде ограничен ако информацијата е класифицирана, претставува личен податок, деловна тајна или ако нејзиното објавување може да нанесе штета на заштитен интерес.
Постапка:
Поднесување на барање: Барателот може да поднесе барање усно, писмено или во електронска форма.
Рок за одговор: Имателот на информацијата е должен да одговори во рок од 30 дена од денот на приемот на барањето.
Жалба: Ако барањето биде одбиено или не се одговори во предвидениот рок, барателот има право да поднесе жалба до Агенцијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер.
Агенцијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер е самостоен и независен државен орган кој решава по жалби поврзани со пристапот до информации.
Има ли дилема?
Во принцип, државата, односно власта, има обврска да обезбеди транспарентен и фер процес за сите, а не да остави уште еден проект со вакви размери да се реализира под превезот на „зелена транзиција“, но без доверба од граѓаните. Непотребно е да се поставува дилемата за тоа дали овие проекти се водат транспарентно и во јавен интерес, или се дел од затворени договори без целосна вклученост на засегнатите страни. Останува да видиме дали владата ќе одговори на прашањата од јавноста и од стручњаците.
Дехран Муратов
