Ескалирачкиот притисок на американскиот претседател Доналд Трамп врз Украина во текот на изминатата недела ја шокираше глобалната заедница додека тој се залага за брз крај на целосната инвазија на Русија.
Веста на 3 март дека САД ќе ја прекинат сета воена помош за Украина предизвика стравови во Украина и радост во Русија дека САД го напуштаат својот долгогодишен сојузник и застанаа на страната на Москва.
Иако прекинот на помошта би можел да биде катастрофален за способноста на Украина да се одбрани од инвазија од целосен обем, која сега трае повеќе од три години, многу експерти веруваат дека политиката на САД кон Украина може да предизвика долгорочна штета на сопствените интереси на САД.
„Јасно е дека ќе има различни гледишта за ова“, рече Јан Лесер, угледен соработник на германскиот Маршалов фонд и советник на претседателот на тинк-тенк организација со седиште во САД.
„Администрацијата на Трамп чувствува дека енергично ја спроведува политиката „Америка на прво место“ и дека како прашање на приоритет, тие се обидуваат во голема мера да ја намалат – ако не и да се ослободат од – европската безбедност и да ја препуштат таа одговорност на европските сојузници“, рече Лесер.
На спорниот телевизиски состанок со претседателот Володимир Зеленски во Овалната соба на 28 февруари, Трамп рече дека Европа треба да биде одговорна за сите безбедносни гаранции за кои се преговара како дел од мировниот план.
Трамп се залага Украина да потпише договор што ќе им овозможи на американските инвеститори да профитираат од природните ресурси на Украина и рече дека „не е фер“ што САД не добиле компензација за средствата што ги испратиле во Украина.
Според Лесер, сепак, оддалечувањето од европската одбрана е „непромислен избор“ што веројатно ќе ги поткопа американските интереси и на блиска и на подолг рок.
Долгогодишната поддршка на Америка за Европа не беше чин на добротворна организација, посочува тој, туку политика одлука од која земјата има корист.
„Несигурната Европа има импликации за безбедноста на Северна Америка“, рече тој.
Дополнително, знаците на неангажман од САД за меѓународните безбедносни прашања ќе ги охрабрат противниците надвор од Европа, рече тој, наведувајќи го Јужното Кинеско Море како потенцијален пример каде тензиите би можеле да се влошат.
Повреда на репутацијата и ерозија на влијанието
Еден од непосредните ефекти на најновите потези на Трамп е зголеменото чувство во Европа дека повеќе не може да смета на САД како сигурен сојузник.
Откако САД се откажаа од поддршката за Украина, Европската унија објави нов план за мобилизирање стотици милијарди долари и зголемување на трошоците за одбрана.
„Европа е подготвена да ги преземе своите одговорности“, рече претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен на 4 март. „Ова е момент за Европа и ние сме подготвени да се засилиме“.
Зголемувањето на трошоците за одбрана е позитивен сигнал за безбедноста на регионот и потег за кој Трамп долго време се залага.
Како и да е, пристапот на Трамп значи дека доаѓа по остра цена на опаѓање на довербата во американското раководство, рече Чарлс Купчан, висок соработник во Советот за надворешни односи и автор на книгата „Изолационизам: Историја на напорите на Америка да се заштити од светот“.
Купчан рече дека наведената цел на Трамп – да се стави крај на војната – е вистинската цел, но дека неговата стратегија е „катастрофална“.
Во своите преговори, американскиот претседател ги навреди и ги остави настрана сојузниците, додека ја наруши долгогодишната политика на САД барајќи сериозни отстапки од Украина, додека изгледаше дека ја смирува Русија.
„Ако не сте само Украина, туку ако сте Франција, Германија, Обединетото Кралство, Јужна Кореја, Јапонија, немате друг избор освен да се запрашате: Дали можам да сметам на Соединетите Држави? Дали САД сега минуваат низ период на толку длабока политичка дисфункција што мораме да правиме други планови? – рече Купчан.
„Мислам дека штетата што е направена на перцепциите за Соединетите Држави, на репутацијата на Америка за доверливост и стабилност, е многу штетна“, додаде тој. „Тоа го поткопува влијанието на САД“.
Нашите противници „се радуват“
Директна последица на намаленото влијание на САД е слабеењето на западната алијанса што ги држеше под контрола американските противници.
„Мислам дека (рускиот претседател Владимир) Путин и (кинескиот претседател) Си (Џинпинг) пијат многу шампањ овие денови“, рече Купчан. „Тие не треба да креваат прст. Тие само седат назад и гледаат како Трамп го ослабува сојузот на истомислениците кои беа сидро на меѓународниот систем уште од Перл Харбор“.
Џорџ Барос, кој го предводи рускиот тим и тимот за геопросторно разузнавање во Институтот за проучување на војната, сподели сличен став.
„Нашите противници се оние кои имаат најголема корист од сите овие работи“, рече Барос, мислејќи на неодамнешните потези на Трамп, вклучително и суспензијата на помошта. „Тие им се радуваат на изгледите дека американско-европските трансатлантски односи ќе се распаднат.
По најавата за прекин на помошта за Украина, портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков позитивно се изјасни за одлуката, а руските претставници и пропагандисти се обидоа да го брани Трамп по неговиот судир со Зеленски.
И покрај изјавата на Зеленски од 4 март во која тој предложи чекори кон мир и ја нарече размената на Овалната соба „за жалење“, замрзнувањето на помошта останува на сила.
Според Барос, сепак, сè уште е рано да се каже дали САД ги напуштаат врските со западните сојузници и својата улога како лидер на глобалната сцена. Иако не ја отфрли, тој рече дека постои и можност Трамп да следи поинаква стратегија што тој не ја артикулирал.
Самиот Зеленски го истакна недостатокот на „јасна позиција“ од американските официјални лица по суспензијата на помошта за време на неговото вечерно обраќање на 4 март, велејќи дека „луѓето не треба постојано да се погодуваат“.
Генерално, суспензијата на помошта беше „грешка“, рече Барос – една за која се надеваше дека наскоро ќе биде поништена, иако звучеше претпазливо.
„Мислам дека сè уште ќе видиме повеќе удари во стомакот во наредните недели и месеци, најверојатно. Тоа е многу лошо“, додаде тој.
Д. Мишев
