На меѓународната конференција „Одбрана на демократијата: Хоризонти на слободата“, д-р Волфганг Ресман, претседател на Медиа Дијалог, одржа силен и бескомпромисен говор за егзистенцијалните предизвици со кои се соочува европската демократија.
Поврзувајќи ја демократската легитимност директно со економската сила, технолошкиот суверенитет и слободата на медиумите, Ресман предупреди на растечките внатрешни и надворешни закани – од авторитарни режими и десничарски популизам, до неконтролираната моќ на глобалните технолошки гиганти. Во своето обраќање тој повика на европско единство, одлучување со мнозинство, стратешка независност од САД и Кина и цврста поддршка за Украина како клучен столб на демократскиот опстанок на Европа:
Би сакал да кажам неколку зборови за рамката во која денес разговараме за одбраната на демократијата.
Еден суштински аспект е економската димензија. Демократската легитимност не се темели само на вредности и институции, туку и на економски резултати и социјална сигурност. Во таа смисла, Европа се соочува со сериозни предизвици.
Има и добри вести. Европската Унија денес брои околу 450 милиони луѓе, а со идните земји членки ќе достигне речиси 500 милиони граѓани. Ова ѝ дава на Европа огромен потенцијал за раст, иновации и глобално влијание.
Клучното прашање, меѓутоа, е дали сме способни ефикасно да ја концентрираме и искористиме оваа човечка и економска моќ.
Во моментов гледаме обиди – особено поврзани со политичката агенда на Доналд Трамп – за ослабување и фрагментирање на Европската Унија преку селективна поддршка на поединечни земји членки, како Италија и други. Оваа стратегија претставува реална опасност. Европа мора целосно да биде свесна за тоа.
Еден од најважните заклучоци е дека Европа, заедно со сите сегашни и идни земји членки, мора да сфати дека независноста повеќе не е избор, туку неопходност. Ерата на целосно слободната и идеолошки заснована слободна трговија е завршена.
Мораме повторно да ги дефинираме економскиот раст, безбедноста и демократските права врз основа на сопствената сила.
Заедничкиот европски пазар е еден од најсилните пазари во светот. Тоа е стратешки ресурс што мораме да го заштитиме и понатаму да го развиваме.
Друг клучен аспект – тесно поврзан со медиумите и демократијата – е растечката улога на глобалните технолошки гиганти. Ова го кажувам многу јасно: таканаречените технолошки гиганти сѐ повеќе стануваат непријатели на европската демократија.
Тие заработуваат огромни суми во Европа, додека капиталот го префрлаат преку океанот и ја користат својата моќ за влијание и дестабилизација на демократските системи – вклучително и поддршка на политички сили непријателски настроени кон Европа.
Затоа на Европа ѝ е итно потребна сопствена дигитална и AI-инфраструктура: дата-центри, облачни системи, капацитети за складирање и технолошки платформи.
Сите користиме Zoom, Google Drive и слични услуги затоа што се евтини и лесни за употреба. Но Европа мора да биде способна да изгради конкурентни алтернативи. Само со силна европска инфраструктура ќе можеме ефективно да ги регулираме овие корпорации преку алатки како AI Act и дигиталните регулативи.
Целта не е да ги исфрлиме од Европа, туку да ги регулираме на начин што ќе ги стави европското општество и европската индустрија во центарот.
Да ве потсетам на еден историски пример: Airbus. Во време кога Boeing доминираше во глобалната авио-индустрија, Европа одлучи да дејствува заеднички. Денес Airbus е светски лидер.
Ако Европа сака – Европа може.
Ова мора да биде јасна порака – до Трамп, до Соединетите Американски Држави и до Кина.
Европа е економски силна. Европа е силна поради своите демократски вредности. Но мораме да се бориме за економскиот опстанок и сила.
Тоа значи и соочување со десничарските популистички движења во Европа кои имаат симпатии кон трампизмот и Русија на Путин. Овие сили се внатрешни непријатели на демократијата.
Во моментов гледаме влади кои се обидуваат да балансираат меѓу демократските обврски и авторитарните сојузи. Италија е еден пример. Нејзиното раководство многу добро знае колку зависи од Европската Унија.
Но тоа исто така значи дека демократските држави од политичкиот центар повеќе не смеат да толерираат опструктивно однесување од влади како онаа во Унгарија и други.
Принципот на едногласност во клучните европски одлуки мора да се преиспита. Европа има потреба од одлучување со мнозинство, засновано на демократски принципи.
Мора да признаеме и една болна вистина: одредени недемократски системи во рамките на ЕУ биле финансирани со европски пари. Коруптивната мрежа на режимот на Виктор Орбан во Унгарија е одржувана со средства од ЕУ. Ова е неприфатливо.
Европа мора јасно да стави до знаење: ако владите ја поткопуваат демократијата, финансиските текови мора да запрат. Ерата на бесконечни компромиси во оваа област е завршена, доколку Европа сака да преживее како демократска сила.
Независноста значи и стратешка автономија. Европа има потреба од сопствена вселенска индустрија, сопствени сателитски системи и сопствени капацитети за лансирање – цивилни, научни и воени.
Не смееме да зависиме од империјата на Илон Маск или од руските ракети за пристап до вселената.
Исто така, Европа мора да биде доволно воено силна за да се одбрани. Нема демократски суверенитет без безбедност.
Во пост-слободнотрговскиот свет, европскиот капитал и индустрија мора да ги усогласат инвестициите со политичките и демократските интереси. Ова вклучува и стратешки одлуки за инвестиции во Кина и во Соединетите Држави.
Враќајќи се на медиумскиот и информативниот простор: доколку Европа изгради сопствени дигитални и медиумски екосистеми – вклучително и социјални платформи – ќе може да спроведува вистинска регулација и да ја заштити слободата на изразување според европските демократски стандарди.
Ако глобалните технолошки корпорации сакаат и понатаму да заработуваат во Европа, мора да го прифатат европското право. Европа не смее да прифаќа заплашувања или закани со економска одмазда.
Европа мора да се разбуди. Имаме доволно моќ. Имаме доволно луѓе. Имаме знаење, култура и разновидност. Таа разновидност е наша сила.
Слободата на медиумите игра клучна улога. Медиумите го обликуваат јавното мислење и им помагаат на граѓаните да разберат како сакаат да живеат. Затоа одбраната на медиумската слобода е неразделна од одбраната на демократијата.
Оваа година, преку проектите на Медиа Дијалог во источноевропските земји членки на ЕУ, ја видовме и големината на предизвиците и огромниот потенцијал.
Се соочуваме со три главни фронта:
– одбраната на Украина од руската империјалистичка агресија;
– борбата против десничарскиот популизам и авторитаризмот во Европа;
– и отпорот кон недемократските сили што дејствуваат внатре во европските влади.
Нашето единство е клучот. Единство меѓу демократите, единство во одбраната на Украина и единство во спротивставувањето на внатрешните и надворешните непријатели на демократијата.
Ако дејствуваме сега, Европа може да остане одлучувачка демократска сила и за 10 и за 20 години.
Ако се двоумиме, ризикуваме да изгубиме сѐ што сме изградиле.
Сѐ најдобро за Украина – и ви благодарам многу.
