Откако се врати во Белата куќа во јануари, претседателот Трамп ги демонтираше напорите на американската влада за борба против странските дезинформации. Проблемот е што Русија не престана да ги шири, пишува Стивен Ли Мајерс во анализата објавена на ЊуЈорк Тајмс.
Колку е тоа важно сега може да се види во Молдавија, мала, но стратешка европска нација која од крајот на Студената војна се сврте кон Европа и САД за да се извлече од сенката на Москва.
Администрацијата на Трамп ја намали дипломатската и финансиската поддршка за борбата на земјата против руското влијание, дури и кога Кремљ спроведе она што истражувачите и европските претставници го опишаа како интензивна кампања за влијание врз парламентарните избори во таа земја, закажани за 28 септември.
Русите ги преплавија социјалните медиуми со лажни објави, видеа и цели веб-страници што се креирани и шират на TikTok, Telegram, Facebook, Instagram и YouTube користејќи сè поефикасни алатки за вештачка интелигенција.
Една објава го лажира OK!, списанието за познати личности со седиште во Њујорк, во обид да ја оцрни претседателката на Молдавија, Маја Санду, со апсурдно обвинение во кое се вклучени познати донори на сперма.
Пред една година, кога земјата последен пат одржа избори, претставниците на администрацијата на Бајден се спротивставија на ваквите кампањи, повикувајќи платформи како Мета, сопственикот на Facebook и Instagram, да сторат повеќе за да идентификуваат тролови или неавтентични сметки. На тоа му дојде крај.
„Русите сега се во можност во основа да ја контролираат информативната средина во Молдавија на начин на кој можеа само да сонуваат пред една година“, рече Томас О. Мелија, поранешен службеник во Стејт департментот и Агенцијата на САД за меѓународен развој.
Исходот во Молдавија ќе биде рана мерка за притисокот на администрацијата на Трамп во демонтирањето на американските напори за промовирање на демократијата од крајот на Студената војна. Покрај намалувањето на странската помош, администрацијата ги десеткуваше и другите инструменти на американско влијание, како што се Радио Слободна Европа и Гласот на Америка, кои беа централни за геополитичката борба со Советскиот Сојуз.
„Овој вид неодговорно, безобѕирно уништување на сите елементи на меката моќ на Америка“, рече Мелија, „јасно го остава полето празно за другите да се вклучат без отпор“.
Стејт департментот, кога беше запрашан, одби да разговара за операциите на влијание на Русија во Молдавија. Белата куќа не коментираше.
Иако Трамп постојано го отфрлаше мешањето на Русија во изборите како измама, тајните операции на влијание на Кремљ се добро документирани – вклучително и на минатогодишните американски претседателски избори и на гласањата оваа година во Германија, Полска и Романија.
Руските напори се исто така усовршени со искуство и потпомогнати од брзо развивачките технологии кои ја направија Молдавија пример за начините на кои Кремљ се обидува да го изврши своето влијание во други земји.
Центарот Стимсон, истражувачка организација во Вашингтон, ја нарече Молдавија, која граничи со Украина, „тест-полигон за операции на хибридно војување“ кои „веројатно ќе обликуваат слични напори“ низ цела Европа.
Целта на Русија е да ја задржи земјата, поранешна република на Советскиот Сојуз, во орбитата на Кремљ.
Според извештаите во руските медиуми, задачата му била доделена на еден од најдоверливите поручници на претседателот Владимир В. Путин, Сергеј В. Кириенко. Напорите се интензивираа дури и откако администрацијата на Трамп сигнализираше дека повеќе не е посветена на борбата против нив, според истражувачите кои ги следат кампањите за злонамерно влијание преку интернет.
WatchDog, конзорциум од истражувачи во Молдавија, во извештајот минатиот месец изјави дека пронашла повеќе од 900 сметки поврзани со Русија кои работат заедно на најпопуларните апликации во земјата, вклучувајќи ги TikTok и Facebook, како и Telegram, YouTube и Instagram. Некои вклучуваа видеа за кои нејзините истражувачи, а други рекоа дека ги создала вештачката интелигенција.
Во јули, Националната полиција издвои кампања на TikTok.
„Секој ден, службениците откриваат стотици нови сметки создадени за дезинформирање и манипулирање на општеството“, предупреди агенцијата.
TikTok, во одговорите на прашањата, рече дека соработува со властите во Молдавија за да инсталира „дополнителни мерки за безбедност и сигурност“ пред изборите. Во јуни, затвори мрежа од 314 сметки со повеќе од 100.000 следбеници кои беа насочени кон молдавската публика, користејќи алатки за да го прикријат своето потекло од Русија.
Голем дел од овогодишната кампања ја спроведоа руски оперативци кои им станаа познати на истражувачите.
NewsGuard, компанија во Њујорк која ги следи дезинформациите на интернет, документираше 39 измислени наративи насочени кон Молдавија во период од три месеци од страна на тајна група позната како Матрјошка, по руските кукли за гнездење.
Матрјошка, првпат идентификувана во 2024 година, ги бомбардира новинарите и проверувачите на факти со е-пошта што ги предупредува за лажна содржина што се шири на социјалните медиуми.
Нејзиниот фокус значително се префрли на Молдавија оваа пролет, според извештајот на Check First, компанија за дигитално истражување во Финска, и Reset Tech, меѓународна непрофитна организација што ги следи заканите преку интернет. Понекогаш, во кампањата Санду беше претставена дури и повеќе од вообичаената омилена цел на Русија, претседателот Володимир Зеленски од Украина.
Санду, поранешна советничка на Светска банка, која во 2020 година стана првата жена избрана за претседател на земјата, предупреди ова лето дека Русија отворено и прикриено ги поддржува симпатичните парламентарни партии за да поттикне политички и социјални поделби.
По неодамнешниот состанок со Советот за безбедност на земјата, Санду детално ги опиша бројните начини на кои Кремљ се обидува да го изврши своето влијание. Таа го обвини Илан Шор, бегалец молдавски бизнисмен кој сега се крие во Москва, дека е канал на руските напори.
Напорот, рече таа, „претставува директна закана за нашата национална безбедност, суверенитет и европската иднина на нашата земја“.
Кристина Вилфор, истражувач во „Ресет Тек“, рече дека наративите честопати имале мизогинистички тон, тема што се повторува во руските информативни операции кон жените што држат избрани функции.
Мизогинијата честопати се замаглува со хомофобични теми, во согласност со напорите на Путин да ја прикаже Русија како бранител на традиционалните културни вредности на семејството, црквата и државата. Тоа е наратив што го прифаќа американската десница, вклучувајќи го и Трамп.
„Војната на Кремљ против жените е војна против демократијата“, рече г-ѓа Вилфор, наведувајќи примери на други функционери што биле цел на Русите, вклучувајќи ја Аналена Бербок, германската министерка за надворешни работи, и Јасинда Ардерн, поранешната премиерка на Нов Зеланд.
Дома, визијата на Санду за Молдавија останува контроверзна. Иако беше повторно избрана минатата година, предлогот за членство во Европската Унија едвај помина на референдум, и покрај анкетите што покажуваат поширока поддршка. Истражувачите таму велат дека тесниот резултат можеби бил резултат на руското влијание. Со толку поделена земја, влијанието само на мал процент од гласачите може да биде одлучувачко.
Кога администрацијата на Трамп ја намали американската странска помош оваа година, влијанието беше особено силно врз Молдавија, сиромашна земја со население од 2,4 милиони.
Меѓу кратењата беа 22 милиони долари наменети за зајакнување на „инклузивниот и партиципативен политички процес“ на Молдавија. Друго намалување од 32 милиони долари од она што Трамп, во говорот пред Конгресот, го нарече „левичарска пропагандна операција“, која вклучуваше поддршка за независните медиуми во земјата.
Трамп и неговите помошници ги исмеаја ваквите програми како расипнички, велејќи дека кратењата заштедуваат долари на американските даночни обврзници, а воедно го штитат правото на слобода на говор. Администрацијата оттогаш ја турка својата кампања во странство, критикувајќи ја Европската Унија за барањата што ги наметна на главните платформи на социјалните медиуми – повеќето од нив американски – за ограничување на малигната содржина на интернет.
Минатиот месец, Трамп се обрати на својата платформа, Truth Social, за да се закани со царини за земјите што ги казнуваат технолошките гиганти. Државниот секретар Марко Рубио им нареди на дипломатите да лобираат за ослабување или укинување на законите, вклучително и Законот за дигитални услуги, кој, меѓу другото, ја истражуваше платформата на Елон Маск, X.
Оцрнувањето на американската поддршка од страна на администрацијата на Трамп им одеше во прилог на Русите, поттикнувајќи пропаганда дека помошта, всушност, била нивно мешање.
„Едно е кога руските пропагандисти и руските политичари ја напаѓаат легитимноста на дејствувањето на организациите на граѓанското општество или организациите за човекови права“, рече Валериу Паса, претседател на WatchDog. „Апсолутно е различно ако истите наративи ги повторува и раководството на САД“.
Подготви: Д. Мишев
