Во Индексот за слобода на медиумите на РСФ, Северна Македонија бележи скок за две места во однос на минатата година: од 38-мо во 2023 на 36-то во 2024 година.
За споредба, земјата беше на 118-то место во 2016 година. Тоа е скок од 82 места за осум години.
Иако новинарите не работат во непријателско опкружување, раширените дезинформации и недостатокот на професионализам придонесуваат за опаѓање на довербата на општеството во медиумите, што ги изложува независните медиуми на закани и напади. Понатаму, владините функционери имаат тенденција да имаат лоши и понижувачки ставови кон новинарите, се вели во извештајот за Северна Македонија.
Најгледаните ТВ станици имаат низок индекс на доверливост.
Иако телевизијата е доминантен извор на информации, онлајн медиумите играат важна улога. Сепак, мора да се направи разлика помеѓу професионални онлајн редакции кои вработуваат новинари и објавуваат оригинална содржина, и поединечни портали кои плагијат и копираат и залепуваат содржини, се наведува во извештајот на Репортери без граници.
Исто така, постои голем јаз меѓу користењето и довербата: најгледаните ТВ станици имаат низок индекс на доверливост.
Политички контекст: Двете најголеми партии (на власт и во опозиција) создадоа паралелни медиумски системи
Целокупното опкружување останува поволно за слободата на печатот, но владините агенции не се многу транспарентни и критичкото новинарство е сè повеќе подложно на напади. Поради силната политичка поларизација, медиумите можат да бидат под притисок на властите, политичарите и бизнисмените и на национално и на локално ниво.
Двете најголеми партии (на власт и во опозиција) создадоа паралелни медиумски системи врз кои го вршат своето политичко и економско влијание. Јавниот радиодифузен сервис нема уредувачка и финансиска независност.
Правна рамка: Бавно усогласување на законодавството за медиумите со стандардите на ЕУ
Додека уставот ја гарантира слободата на говорот и забранува цензура, земјата бавно го усогласува законодавството за медиумите со стандардите на Европската унија, на која има намера да и се придружи. Процедурите на SLAPP служат како инструменти за заплашување и притисок врз независните медиуми.
Осудата за клевета, во 2023 година, на медиумот IRL за истрагата од општ интерес постави опасен преседан. Новиот закон со кој повторно се овластуваат националните и локалните власти да се рекламираат во медиумите во приватна сопственост, ја зголеми загриженоста за можното поврзано ширење на влијание.
Економски контекст: Независните медиумисе потпираат на странски грантови
Иако одредени видови медиумска концентрација се забранети со закон, редакциите на некои од главните ТВ канали е изложена на економски притисоци од нивните сопственици.
Државното финансирање е ограничено и нетранспарентно, а независните медиуми во голема мера се потпираат на донаторите.
Странските грантови засновани на проекти придонесуваат само за опстанок, но не и за понатамошен развој. Новинарството е многу несигурна професија. Дел од медиумите се подложени на влијанија од страна на маркетинг агенциите.
Социјален и културен контекст: Опаѓање на довербата на јавноста во медиумите
Иако не постојат јасни ограничувања во социјалната и културната средина кои влијаат на слободното новинарство, социјалните медиуми и дигиталната сфера генерално го фаворизираат ширењето на дезинформации и сајбер-закани.
Во комбинација со ниските професионални стандарди, тие придонесуваат за опаѓање на довербата на јавноста во медиумите и го отвораат патот за напади врз новинари врз основа на пол, етничка или религија.
Безбедност: Новинарите често се мета на вербални напади
Новинарите често се мета на вербални напади. Под изговор за заштита на државните тајни и личните податоци, тие можат да бидат изложени на судски притисок и произволни правни постапки.
Сепак, судовите имаат тенденција да ја поддржуваат слободата на печатот и да ги штитат новинарите.
Во главниот град беше назначен специјален обвинител кој ќе ги води случаите на напади врз новинари, а се разгледува и отворањето на слични канцеларии низ целата земја.
Подготви: Д. Тахири
