Нова генерација етнички српски националисти се подготвува за војна во Босна, открива „Телеграф“.
Стотици српски милитанти отпатувале во Украина за да се борат заедно со руските трупи верувајќи дека „Мајка Русија“ ќе им се оддолжи со тоа што ќе им помогне да ги вратат „изгубените српски територии“ како што е Косово.
Националистите, вклучувајќи ги и ветераните од Босанската војна, ги користат социјалните медиуми за да ги охрабрат младите Срби да им се придружат во Русија. Некои нудат 23.000 фунти за да се пријават и да се борат во Украина.
Постојат стравувања дека откако ќе се вратат дома во Босна, ќе поттикнат паравоен конфликт, 30 години по завршувањето на Босанската војна.
Дарио Ристиќ беше еден таков пример. Српскиот националист, несмасно тетеравејќи се на протетска нога и носејќи доказ за новостекнато државјанство, се вратил во Босна. Тој бил повреден додека се борел во Украина со руска единица позната како „Мечките од Перм“.
Додека беше во Украина, Ристиќ беше познат по ироничниот воен прекар „брз“ и по извршувањето напади со снајперски и беспилотни летала во градови како Авдиивка.
Тој ги усоврши своите вештини за социјалните медиуми на страници како што се TikTok и руската мрежа Vkontakte, обезбедувајќи поддршка од политички незадоволните млади Срби дома со гламуризирање на борбите на фронтот и ширење националистички пораки.
Неговата руска единица дури му испрати и честитка за роденден на Ратко Младиќ, воениот злосторник кој прима палијативна нега во Хаг, каде што беше осуден на доживотен затвор за злосторства извршени врз босанските муслимани.
Во едно видео објавено на Telegram, Ристиќ позираше покрај еден сонародник Србин кој ја информираше својата публика дома:
„Откако ќе завршиме со овие фашисти на НАТО тука, ќе се вратиме за да ги вратиме нашите светилишта и она што е наше. Слава на Бога, слава на Мајка Русија – на победата!“
По враќањето дома, Ристиќ беше уапсен на аеродромот во Сараево за приклучување кон странска паравоена единица, но оттогаш е ослободен од затвор и ставен во домашен притвор во исчекување на завршувањето на неговото судење.
Кога „Телеграф“ го контактираше Ристиќ во неговиот дом во Модрича, тој од својата врата рече:
„Би сакал да разговарам со вас. Но, законот ми забранува да разговарам со вас, но можеби во иднина.“
Дури и сега, далеку од фронтот, тој сè уште се смета за голем ризик за регрутирање со повеќе од 10.000 следбеници на интернет.
На интернет му се придружуваат и други српски националисти кои се обидуваат да ја шират својата порака. Тоа е претежно тврдокорна група ветерани кои се бореле во Босанската војна кои продолжуваат да всадуваат раздорна идеологија кај младите мажи.
„Меѓу овие екстремисти е вообичаено верување дека Мајка Русија еден ден ќе го врати својот долг со крв помагајќи во обновувањето на Голема Србија“, рече Среќко Латал, аналитичар во регионот.
„Нивниот број е мал, но тие помагаат да се привлечат други незадоволни млади Срби кои би можеле да бидат ранливи на националистички пораки. Исто како старата ИРА во Северна Ирска, не ви требаат многу вооружени лица за да ја загрозат рамнотежата на мирот.“
Еден истакнат ветеран со патерналистичко влијание врз младите борци, вклучувајќи го и Ристиќ, е Давор Савичиќ, познат како „волкот“ од неговите следбеници на интернет.
За време на југословенските војни во 1990-тите, тој се борел во елитна паравоена единица позната како Арканови Тигри, која била одговорна за многу злосторства извршени врз цивили. Кога Русија тргнала во војна со своите перципирани непријатели, како и другите тврдокорни српски ветерани, Савичиќ брзо им се придружил. Тој се борел на Крим и Сирија и бил дел од сега распуштената Вагнер група.
Откако неодамна бил лекуван од повреда од шрапнел нанесена од украинските сили, протечените медицински извештаи откриле дека тој бил и полковник во страшната ГРУ, истата руска разузнавачка единица одговорна за нападот со Новичок извршен во Велика Британија во 2018 година врз Сергеј Скрипал.
Под негово водство, ГРУ воспоставила серија параван компании во сектори како што е градежништвото, со цел да им помогне на Србите и другите волонтери да избегнат откривање од страна на нивните сопствени власти, издавајќи работни дозволи и организирајќи патни правци преку трети земји.
„Се инфилтриравме во некои од нивните услуги за пораки претставувајќи се како волонтери“, рече Нино Билајац, истражувачки новинар од Сараево.
„Парите што се нудат се зголемуваат бидејќи загубите на бојното поле ја прават Русија поочајна за нови борци, а неодамна ми беше понудена авансна исплата еквивалентна на околу 23.000 фунти за пријавување и месечна плата од речиси 2.500 фунти.“
За млади мажи израснати во националистички домаќинства и кои живеат во градови како Модрича со висока невработеност и плати ниски од само 500 фунти месечно, привлечноста е премногу јасна. Законите и во Србија и во Босна ја забрануваат борбата за странска сила, а казните може да се движат до пет години, но спроведувањето е ретко.
Кога контактиравме преку социјалните медиуми од „Телеграф“, Желко Томиќ, пријател на Ристиќ кој сè уште е на фронтот во Украина, изјави дека тој би дал интервју само за хонорар од 100.000 фунти.
Назад во Модрича, каде што најголемиот работодавач е рафинерија за нафта во руска сопственост која сега се бори поради санкциите, еден локален минувач кој го познавал Ристиќ рече дека тој се фалел со својата инвалидска пензија од Москва како ветеран и планирал да искористи дел од парите за да отвори центар за обука и работилница за поправка на беспилотни летала, користејќи го своето знаење од фронтот.
Сепак, враќањето на Ристиќ во цивилниот живот нема да му донесе голема утеха на босанското муслиманско малцинство во градот. Недалеку од неговиот дом, од џамијата обновена по крвопролевањето во босанските војни се слуша повикот за молитва на муезинот. Еден од присутните бил Едиб Зилиќ, кој бил сведок на многу од злосторствата како дете.
„Имав само 10 години кога тенковите влегоа и мојот татко беше одвлечен, а мојот брат речиси беше убиен кога куќата на нашиот сосед, токму таму, беше разнесена на парчиња“, рече 43-годишниот Жилиќ, покажувајќи кон станбената зона спроти џамијата.
„На некои места жртвите сè уште мора да се вкрстат со сторителите, па дури и денес, и покрај сите обновени пријателства, сè уште има малцинство екстремисти кои сакаат да нè заплашат и сакаат да нè вратат во тие лоши времиња, но ние одбиваме да живееме во страв.“
Загрижувачки е што се чини дека има знаци на соучество на државата. Милорад Додик, поранешниот претседател на Република Српска, кој сè уште има ефективна власт, беше фотографиран со „Волкот“, Давор Савичиќ, пред состанокот со Владимир Путин во Москва претходно оваа година.
Исто така, постојат стравувања дека паравоената обука во енклавата поддржана од Русија би можела да влијае на британската безбедност. Исто како што Источна Германија некогаш беше полигон за обука на ИРА и Фракцијата на Црвената армија, постојат стравувања дека и Република Српска би можела да следи сличен пат. Изјавите на сведоци од судењето против саботери во Молдавија открија дека неодамна таа била користена како база за обука за хибридна војна поддржана од Русија против Западот.
Обуката вклучувала методи за претворање на мирни протести во насилни немири и обука за употреба на невооружени и вооружени беспилотни летала за нарушување на цивилната и воената инфраструктура. Истите методи веќе се користени на аеродроми и чувствителни локации во Велика Британија и низ цела Европа, од кои некои вклучувале и молдавски саботери веројатно обучени во српската енклава.
Д. Мишев
