ЏАБИР ДЕРАЛА
Новогодишното обраќање на германскиот канцелар Фридрих Мерц истовремено претставува стратешка проценка на денешницата и повик за национална самодоверба. Говорот на Мерц се издвојува од вообичаените рамки на германскиот политички дискурс по својата несекојдневна искреност и стратешка директност. Во контекст на нестабилното геополитичко опкружување и растечките внатрешни предизвици, Мерц ги изложи приоритетите на својата влада, кои ги опфаќаат безбедноста и одбраната, миграциската политика, економските реформи и социјалната политика.
„Нашиот свет се менува со забрзано темпо – и сите наши животи се засегнати од таа промена.“
Со ова, Мерц ја постави 2025 година како година на потреси чии последици ќе одекнуваат и во иднина. Тој опиша една епохална промена, во која Германија мора повторно да ги зацврсти темелите на слободата, безбедноста и просперитетот. Гледано во целина, говорот укажува на свесен обид да се промени стратешката самоперцепција на Германија – од претежно економска сила во појасно изразен политички и безбедносен актер во Европа.
Војната на Русија: Континентална закана
Во срцето на обраќањето се најде отворена проценка на руската војна против Украина:
„Во Европа беснее страшна војна, која претставува директна закана за нашата слобода и нашата безбедност.“
Мерц ја отфрли претпоставката дека станува збор за далечен или регионален конфликт, тврдејќи дека тој има импликации за целиот континент:
„Сè појасно гледаме дека руската агресија … била и е дел од план насочен против цела Европа.“
Тој, исто така, експлицитно изјави дека Германија денес се соочува со саботажи, шпионажа и сајбер напади на дневна основа, што укажува дека границите меѓу фронтот и внатрешниот простор стануваат сè понејасни во современите конфликти.
Јакнење на одбраната и безбедноста
Мерц изложи сет мерки насочени кон зајакнување на одбранбената позиција на Германија: измена на Основниот закон (германскиот устав – Grundgesetz) со цел обезбедување средства за одбраната, повторно воведување на доброволната воена служба како знак на национална подготвеност, воспоставување Национален совет за безбедност и продлабочување на соработката со сојузниците.
„Со нашата доброволна воена служба … подготвени сме да се браниме – затоа што нашата слобода и нашиот начин на живот вреди да се бранат.“
Во однос на одвраќањето, тој беше јасен:
„Сакаме да бидеме способни да се браниме за да не мора да се браниме.“
Оваа формулација ја одразува класичната логика на одвраќање, но истовремено означува и реторички поместување во германскиот политички јазик – од воздржаност кон подготвеност.
Трансантлантски промени, европска стратешка автономија и улогата на Германија
Мерц призна дека трансантлантскиот однос се менува:
„Нашето партнерство со Соединетите Американски Држави … се менува. За нас, Европејците, тоа значи дека мораме многу посилно самите да ги браниме и застапуваме нашите интереси.“
Ова беше меѓу геополитички најзначајните изјави во обраќањето. Некои коментатори ја опишаа дури и како потценување на ситуацијата, имајќи предвид колку длабоко е нарушен трансантлантскиот однос откако Доналд Трамп се врати во Белата куќа на почетокот на 2025 година, преку неговата отворена непријателска реторика кон Европската Унија, неговиот трансакциски пристап кон НАТО и неговото постојано доведување во прашање на обврските во рамките на сојузништвото.
Во овој контекст, формулацијата на Мерц претставува помалку дипломатска учтивост, а повеќе признавање на структурна промена: Европа повеќе не може да претпоставува дека стратешката усогласеност со САД е автоматска, стабилна или безусловна. Повикот за поголема европска стратешка автономија, оттука, не е отфрлање на Соединетите Држави, туку обид за прилагодување на свет во кој американската сигурност станала условна, а европската одговорност неизбежна.
Во таа смисла треба да се разбере и повикот на Мерц за пренасочување на европските приоритети. Тој истакна дека Европската Унија треба „повторно да го насочи вниманието кон своите основни задачи: слобода, безбедност и просперитет“. Наместо да ја поставува Германија како единствен лидер, тој повика да се артикулира стратешка ориентација во рамките на поширока европска дебата насочена кон зајакнување на кохезијата, разјаснување на целите и овозможување колективно дејствување пред долгорочните предизвици како што се климатските промени и технолошката конкурентност.
Миграција: ред, контрола и хуманост
Во однос на миграцијата, политички чувствително и изборно прашање низ цела Европа, Мерц го истакна сувереното управување во комбинација со хуманитарни принципи како темел на пристапот на неговата влада:
„Повторно самите одлучуваме кој доаѓа и кој мора да ја напушти нашата земја.“
Оваа изјава е значајна поради спојот на суверена одлучност и јасна политичка ориентација. Таа означува отстапување од пасивниот и реактивен пристап кон управувањето со миграцијата кон порешителен режим, заснован на правила. Во практика, тоа значи затворање на каналите поврзани со нелегална и неуредна миграција, заострување на критериумите за влез и истовремено создавање појасни процедури и поттикнувања за легални и уредни миграциски патишта.
„За нас, хуманоста и редот се две страни на истата монета.“
Оваа формулација, која ја поврзува хуманата намера со уредната контрола, носи и нормативна и стратешка тежина. Нормативно, таа ја претставува заштитата на ранливите лица како целосно компатибилна со управувањето со границите и миграцијата, а не како спротивставена на него. Стратешки, таа служи за повторно афирмирање на државниот авторитет, за деполаризација на дебатата и, што е особено важно, за сигнализирање на поцврста политичка насока без користење тврда реторика.
Во овој контекст, пристапот на Мерц може да се разбере како обид за наоѓање среден пат: отфрлање и на неограничената отвореност и на чисто безбедносно-ориентираното исклучување. Тој може да се толкува како настојување да се изгради поширок консензус околу миграциската политика, а истовремено да се одговори на политичките очекувања за поцврста контрола.
Економски реформи, иновации и социјална одржливост
Мерц директно се осврна на економските притисоци со кои се соочува Германија, укажувајќи и на надворешните и на внатрешните ограничувања:
„Нашата стратешка зависност од суровини сè почесто се користи како политички лост против нашите интереси.“
Неговиот одговор се заснова на олеснување на товарот врз компаниите, намалување на даноците, намалување на енергетските трошоци и намалување на бирократијата, паралелно со унапредување на нова политика за иновации и технологии насочена кон зајакнување на отпорноста и конкурентноста.
„Компаниите треба да се концентрираат на она што најдобро го прават.“
Основната цел не е раст по секоја цена, туку обновување на економскиот капацитет на Германија како темел на долгорочната стабилност, вклучително и способноста да се одржат социјалните и еколошките обврски.
Во тој контекст, Мерц се осврна и на прашањето за социјалните реформи. Признавајќи ги демографските промени и фискалните притисоци, тој истакна дека Германија мора да развие „нов баланс во нашите системи на социјална сигурност“ кој праведно ќе им служи на сите генерации на долг рок.
Тој ги истакна неодамнешните реформи, вклучително и промените во поддршката на доходот и пензиските решенија, и повика на понатамошни структурни прилагодувања во 2026 година. Разгледани заедно, економските и социјалните елементи на обраќањето укажуваат на една логика: конкурентноста и иновациите не се претставени како алтернатива на социјалната држава, туку како услов за нејзината одржливост.
Самодоверба, кохезија и европски хоризонт
Во текот на обраќањето, Мерц повикуваше на самодоверба и колективна одговорност:
„Ние не сме жртви на надворешни околности … нашите раце не се врзани.“
Тој го втемели овој повик во поширока визија за германското општество:
„Ова е земја во која живееме заедно слободно и со еднакви права во дух на солидарност … поставивме стандарди — во иновативна сила, пронаоѓачки дух и во нашата посветеност на мирот и слободата.“
Мерц го заврши говорот со поглед кон иднината:
„2026 година може да биде година на нови почетоци … година во која Германија и Европа, со нова сила, повторно ќе се поврзат во децении на мир, слобода и просперитет.“
Обраќањето на Мерц ги обедини стратешкиот реализам и политичката амбиција: зајакнување на одбраната, реформирање на социјалната политика, кохерентно управување со миграцијата, оживување на економијата и продлабочување на европската соработка, а сето тоа поврзано со повик за демократска самодоверба и општествена кохезија.
Но, надвор од својата внатрешна ориентација, говорот сигнализира и промена во начинот на кој Германија ја разбира својата улога во Европа. Наместо да се повлече во себе во одговор на нестабилноста, Мерц ја прикажа Германија како подготвена да преземе поголема одговорност во сè понеизвесна безбедносна средина, не во спротивставување со партнерите, туку во поддршка на европската стабилност и колективното дејствување.
Дали оваа ориентација ќе се претвори во трајно политичко лидерство, стабилен внатрешен консензус и ефикасна координација со европските партнери, останува отворено прашање. Но насоката е јасна: Германија се позиционира не како набљудувач на европската трансформација, туку како актер во неа.
Извори:
Видео на официјалната веб страница на Канцеларот (ЛИНК)
Превод на обраќањето на англиски (PDF)
Текстот е личен став на авторот | Сите права се задржани | CIVIL Today
