ДИЈАНА ТАХИРИ
Како што големите кинески инфраструктурни проекти, кредити и технолошки партнерства привлекуваат внимание низ Европа, Пекинг се свртува и кон потивок, но стратешки канал на влијание: образованието. Тоа вклучува студиски програми финансирани од државата, бесплатни школарини, стипендии, размена на студенти и активно учество на социјалните мрежи за споделување на искуства од Кина. Овие активности не само што го надополнуваат политичкото и економското влијание, туку и гради „меката моќ“ на Кина – способноста да се обликуваат перцепциите и ставовите на луѓето преку културни и образовни врски, се наведува во анализа на РСЕ на српски јазик.
Според истражувањето на „Естима“ и други аналитички извори, перцепцијата за Кина во Северна Македонија е мешавина од различни ставови, но тие што имале директно искуство со Кина – преку студии, курсеви или контакти – често имаат поотворени или поволни ставови за кинескиот образовен систем.
Образовни програми и стипендии: директни мостови кон Кина
Во Северна Македонија, образовната соработка со Кина се развива постепено, но континуирано:
Министерството за образование и наука објавува конкурси за кинески стипендии кои опфаќаат додипломски, магистерски и докторски студии. На пример, за учебната 2026/2027 година се доделуваат три стипендии финансирани од Владата на Народна Република Кина, со цел да се поттикне учеството на македонски студенти на универзитети во Кина.
Институтот „Конфуциј“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје е клучен образовен канал за учење кинески јазик, култура и промоција на образовни размени. Од своето основање, тој активно реализира курсеви за различни возрасти и служи како центар за културна дипломатија.
Младите и дигиталната „мека моќ“: споделување искуства од Кина
Многу млади од Балканот кои одат на студии во Кина не само што стекнуваат академски квалификации, туку и споделуваат делови од својот живот на дигитални платформи. Овие „поединечни амбасадори“ на искуства во Кина допираат до илјадници следбеници дома, создавајќи лични наративи кои придонесуваат за слика за Кина што често се разликува од онаа што се пласира во локалните медиуми, се наведува во статија на Радио Слободна Европа на српски јазик.
Такви примери има низ целиот Балкан, вклучително и студенти од Косово, Албанија, Босна и Херцеговина и Северна Македонија кои преку социјалните мрежи ја пренесуваат својата секојдневица, културни искуства и учење на кинески јазик, се вели понатаму во анализата.
Северна Македонија: студенти и перцепции
Иако Северна Македонија нема толкав обем на стипендии или образовни програми со Кина како Србија или Босна и Херцеговина, сè почесто се забележуваат млади кои се заинтересирани за учење на кинески јазик и студирање во Кина.
Анализите покажуваат дека, и покрај ограничените податоци за бројот на студенти, интересот за стипендии и меѓународни академски искуства е во пораст. Ова укажува на растечка културна и образовна интеракција која, иако далеку од доминантна, може да допринесе за формирање на нови ставови и перспективи кај младите генерации, пишува РСЕ.
Дополнително, студии за застапеноста на теми поврзани со Кина во македонските медиуми покажуваат дека само мал дел од содржините во 2023 година се фокусираат на односите меѓу Северна Македонија и Кина, но тие што се, често ја третираат темата во контекст на мека моќ, образовни програми и културни аспекти, се посочува во анализа од НГО Инфоцентар.
Кинеското влијание во балканскиот контекст: Косово, Босна и Црна Гора
И покрај отсуството на институционална соработка на Косово, поединечни студенти од дијаспората сепак се вклучуваат во кинески стипендии и ги споделуваат своите искуства, создавајќи нови наративи преку дигиталните платформи.
Во Црна Гора, Институтот „Конфуциј“ функционира од 2015 година и испратил повеќе од 100 студенти во Кина. Во Босна и Херцеговина, Универзитетот во Источно Сараево има формален договор за образовна размена, а повеќе од 170 студенти учествувале во кинески програми.
Овој регионален контекст покажува дека Кина користи образованието како стратегија на „меката моќ“, градејќи мрежи на млади луѓе кои можат да ја претставуваат Кина позитивно дома.
Регионално, стратегиите за мека моќ на Кина низ Балканот вклучуваат и други форми на културна и јавна дипломатија: од Институтите „Конфуциј“ до медиумски содржини што се дистрибуираат преку локални и регионални канали. Овие активности имаат за цел да го прошорат присуството на Кина надвор од традиционалните економски и политички врски, пишува РСЕ.
Иако економските инвестиции и инфраструктурни проекти остануваат највидливите објекти на кинеското присуство на Балканот, мека моќ – вклучително и образованието – служи како важна основа за долгорочни врски со младите и академската заедница, се наведува меѓу другото во анализа од 2022 година на aseestant.ceon.rs.
Влијание преку мека моќ со академски и социјални импликации
Кинеските образовни програми и иницијативи на Балканот, вклучително и во Северна Македонија, не се само академски или културни искуства – тие претставуваат стратегиски канал за градење влијание и обликување на ставовите на младите. Преку стипендии, размена и дигитално споделување на искуства, Кина создава мрежи на идни професионалци и влијателни граѓани кои можат да ја пренесат својата перцепција за земјата дома, потенцијално олеснувајќи политички и економски интереси во регионот.
Овие активности имаат долгорочни импликации: тие ја менуваат динамиката на регионалната моќ, ја обликуваат јавната перцепција и создаваат нови канали за промоција на кинеските интереси. Доколку не се следат внимателно, „меката моќ“ преку образованието и социјалните медиуми може да го трансформира Балканот во терен за културно и политичко влијание без директна економска или политичка интервенција.
Користени извори
РСЕ – статии за кинеско присуство и мека моќ на Балканот (newsgram.com)
RSE – анализа за „меката моќ“ во Македонија (slobodnaevropa.mk)
„Естима“ – студии за перцепции во Северна Македонија (estima.mk)
Министерство за образование и наука на РСМ – стипендии од Кина (mon.gov.mk)
Анализа за медиумско влијание (nvoinfocentar.mk)
Дополнителни академски и регионални извори (aseestant.ceon.rs)
