Состојбата на Блискиот Исток покажува јасен тренд на ширење на конфликтот:
- Либан: екстремна ескалација – копнена инвазија и уништена инфраструктура
- Саудиска Арабија и ОАЕ: висок ризик – можна директна вклученост
- Јемен: растечка закана – потенцијално затворање на клучни поморски рути
- Сирија и Ирак: умерена тензија – обиди за задржување на конфликтот
Во вакви услови, регионот се движи од контролирана ескалација кон потенцијално неконтролирана регионална војна, со последици што веќе се чувствуваат глобално — од енергетските пазари до безбедноста на меѓународната трговија.
Конфликтот што започна како директен воен напад на САД и Израел против Иран, денес прераснува во широка регионална воена ескалација, со повеќе фронтови кои се отвораат истовремено и со растечки ризик од целосна дестабилизација на Блискиот Исток.
Иако формално е во сила петдневна „пауза“ во нападите врз иранската енергетска инфраструктура, воените операции на другите фронтови не само што не запираат, туку и значително се интензивираат.
Израел го отвори северниот фронт
Израел ја пренасочи својата воена тежина од директните операции против Иран кон северната граница со Либан. Израелските одбранбени сили (ИДФ) започнаа голема копнена офанзива со цел, како што наведуваат, „целосно демонтирање“ на Хезболах.
Во меѓувреме, израелскиот министер за финансии, Безалел Смотрич, предизвика силни реакции со повик за проширување на израелската граница до реката Литани — чекор што практично би значел анексија на јужен Либан.
Паралелно, израелската авијација уништи повеќе мостови на реката Литани, со цел да ги прекине линиите за снабдување на Хезболах. Хуманитарната организација Оксфам предупреди дека Израел применува тактики слични на оние во Газа, таргетирајќи водоводна и електроенергетска инфраструктура, со што стотици илјади луѓе остануваат без основни услуги.
Заливските држави ја напуштаат неутралноста
Досегашната воздржаност на земјите од Персискиот Залив почнува да попушта под притисокот на секојдневните напади со дронови од Иран.
Според извештаи, Саудиска Арабија е подготвена да ѝ овозможи на американската војска пристап до воздухопловната база „Крал Фахд“ за офанзивни операции — значаен пресврт од претходната политика на ограничување на странско воено присуство.
Во меѓувреме, воздушниот сообраќај во регионот е сериозно нарушен. Големи авиокомпании, меѓу кои Air India и Philippine Airlines, ги суспендираа сите летови кон Дубаи, Доха и Абу Даби до крајот на април, поради ризик од пресретнување на ракети и дронови.
Јемен и заканата за глобалната трговија
Јеменските Хути, кои досега остануваа на маргините на директниот конфликт меѓу САД и Иран, сигнализираат можност за вклучување.
Високиот командант Мохамед ал-Букаити изјави дека нивното вклучување е „само прашање на време“. Потенцијалното блокирање на теснецот Баб ел-Мандеб — клучна точка за влез во Црвеното Море — би имало драматични последици.
Доколку овој теснец се затвори во услови кога Ормускиот Теснец веќе е нефункционален, глобалниот транспорт на нафта од Блискиот Исток би можел практично целосно да запре.
Дипломатска и хуманитарна криза
Советот за безбедност на ОН за денес закажа итен состанок во Њујорк, со фокус на извештаите за масовно раселување на Палестинци на Западниот Брег и повеќе од еден милион раселени лица во Либан.
Дополнителна паника предизвикаа извештаите дека Иран користел нов тип балистички ракети со касетна муниција, наречени „ѓаволско оружје“, кои израелскиот систем „Железна купола“ тешко ги пресретнува. Удари се пријавени во близина на Димона и Арад.
Б. Јордановска
