Џабир Дерала
На 11 август 2026 година се навршуваат четири години од апсењето на Вилен Темерјанов, кримскотатарски новинар, политички затвореник и еден од гласовите што руската окупациска власт се обидува да ги замолчи со затвор, монтирани обвиненија и сурова репресија.
Темерјанов беше уапсен на 11 август 2022 година во окупираниот Крим и обвинет за „тероризам“ во фабрикуван случај. Неговиот вистински „престап“ беше новинарството: тој одел на местата на претреси во домовите на Кримските Татари, ги снимал рациите со мобилен телефон, известувал како новинар за „Кримска солидарност“ и за изданието „Грани“, и редовно ги следел судските процеси против политичките затвореници.
Руската окупациска машинерија тоа го нарече „опасност“. Всушност, опасноста за окупаторот не беше Вилен. Опасноста беше вистината.
Четири години неправда
Вилен Темерјанов е роден на 16 јануари 1985 година. Тој е Кримски Татар, сопруг и татко на три деца. Неговиот најмал син има тешка срцева болест и, на шестгодишна возраст, веќе поминал низ три операции, а се очекува уште една сложена интервенција. Вилен има оформено старателство над синот токму поради инвалидитетот на детето.
За време на неговото заробеништво и затворање, починале неговата мајка и неговата сестра. Руските власти не му дозволиле да присуствува на ниту еден од погребите.
Ова не е само правна неправда. Ова е суровост на целиот систем – брутална државна одмазда против тие што се осмелуваат да ја кажат вистината. Ова е казна не само за новинарот, туку и за неговото семејство. Тоа е метод на кршење на човекот преку болка, изолација, неизвесност и одземање на најосновните човечки права.
Во затворските услови, здравјето на Темерјанов значително е влошено. Според информациите доставени од украински извори, неговиот вид е нагло ослабен, така што користи очила испратени од роднините. Потребна му е и стоматолошка помош. Тој и понатаму се наоѓа во СИЗО-1 во Ростов-на-Дон, руски истражен затвор и притворски центар што во контекстот на војната се спомнува како едно од местата каде што се држат украински цивили, воени заробеници и политички затвореници.
На 26 ноември 2025 година, Јужниот окружен воен суд во Ростов-на-Дон го осуди Вилен Темерјанов на 14 години затвор во колонија со строг режим, при што првите три години треба да ги издржи во затвор – најсуровата форма на изолација во рускиот пенитенцијарен систем. Тој беше осуден според член 205.5, дел 2 од Кривичниот законик на Руската Федерација, за наводно „учество во активности на организација прогласена за терористичка“ според руското законодавство.
Тоа не е правда. Тоа е окупациска пресуда. Тоа е одмазда против новинарството. Тоа е политички прогон маскиран како судска постапка.
Кримските Татари, мета на окупацискиот режим
Случајот на Вилен Темерјанов не е единствен. Тој е дел од систематскиот прогон на Кримските Татари, коренски народ на Крим, кои од 2014 година се меѓу најсилно погодените заедници од руската окупација.
Руската окупација на Крим не е само воено-политички чин. Таа е механизам на контрола, заплашување, бришење и насилно преобликување на јавниот живот. Таа ги напаѓа идентитетот, верата, јазикот, културата, политичкото претставување, граѓанскиот отпор и слободниот збор.
Претресите во домовите на Кримските Татари, монтираните обвиненија за „екстремизам“ и „тероризам“, долгогодишните затворски казни, судските процеси пред руски воени судови и префрлањето на затворениците далеку од Крим се дел од истиот репресивен шаблон.
Окупаторот сака да го претвори Крим во простор без сведоци. Затоа ги гони новинарите, граѓанските активисти, адвокатите, верските и лидерите на заедницата, семејствата на затворениците и сите што се осмелуваат да кажат дека Крим е Украина.
Вилен Темерјанов е прогонет затоа што известувал од окупираниот Крим, затоа што сведочел за репресијата врз Кримските Татари и затоа што неговото новинарство ја потсетува јавноста на вистината што Москва се обидува да ја избрише: Крим е Украина.
Новинарите, мета на руската агресија
Веќе подолго време пишувам за Вилен Темерјанов и барам слобода и правда за овој наш колега. ЦИВИЛ повеќепати најостро ги осуди руските репресалии и воено-судскиот прогон против Вилен Темерјанов и против сите новинари што известуваат за руските злосторства, окупацијата, политичките затвореници, тортурата, присилните исчезнувања и кршењето на човековите права во окупираните територии на Украина.
Новинарството не е злосторство. Документирањето на претрес, судење, исчезнување, затворање или злоупотреба не е тероризам. Напротив, тоа е јавен интерес, професионална и човечка должност.
Руската Федерација, со својата агресија против Украина, води и војна против вистината. Во таа војна, новинарите се апсат, киднапираат, држат во заробеништво, малтретираат, осудуваат во монтирани процеси и убиваат.
Името на Викторија Рошчина останува едно од најболните сведоштва за неизмерната бруталност на рускиот окупатор. Украинската новинарка, која известуваше од окупираните територии, беше во руско заробеништво и не се врати жива. Нејзината смрт, потврдените знаци на тортура и фактот дека телото ѝ беше вратено со исчезнати органи се обвинение против целиот руски систем на агресија, окупација и брутална пресметка со цивилите. Светот не смее да молчи пред суровите практики на киднапирање, тајно задржување, изолација, тортура и нечовечко постапување кон цивили и новинари.
Темерјанов е жив, но е зад решетки. Рошчина е убиена во руско заробеништво. Други новинари и медиумски работници сè уште се држат во руски затвори и логори. Нивните имиња не смеат да исчезнат од јавноста.
Вилен Темерјанов е еден од политичките затвореници на Крим што се спомнуваат и во годишната резолуција на Генералното собрание на Обединетите нации за состојбата со човековите права на привремено окупираните територии на Украина, вклучително и Автономната Република Крим и градот Севастопол, усвоена на 17 декември 2024 година.
Јас, како јавен застапник за ослободување на Вилен Темерјанов, барам негово итно ослободување од руско заробеништво и затвор. Го барам тоа и во име на ЦИВИЛ – Центар за слобода, организација за човекови права, на Редакцијата ЦИВИЛ МЕДИА, како и на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата и Вестминстерската алијанса за Украина. Јавно повикувам на меѓународна солидарност со нашиот колега Вилен и со сите украински новинари и политички затвореници – жртви на руската агресија и окупација.
Овој јавен повик не е само чин на солидарност. Ова е дел од борбата за слобода на медиумите, за човекови права, правда за Украина и одговорност за руските злосторства.
Затоа, уште еднаш и без двоумење: Барам итно и безусловно ослободување на Вилен Темерјанов. Барам слобода за сите украински новинари, медиумски работници и политички затвореници во руско заробеништво. Барам правда за Викторија Рошчина. Барам одговорност за Руската Федерација.
