Илјадници граѓани, студенти, уметници и новинари излегоа на улиците на Прага и други чешки градови на 3 ноември, поддржувајќи го еднодневниот штрајк на вработените во јавните телевизија и радио. Протестот е организиран против планот на владата на премиерот Андреј Бабиш за промена на моделот на финансирање на јавните медиуми, кој, според новинарските организации и вработените, може да ја загрози нивната финансиска стабилност и уредувачка независност.
Штрајкот предизвика и ограничувања во програмата на јавните сервиси. На телевизискиот канал ЧТ24, наместо вообичаената информативна програма, гледачите следеа скратени вести и архивски содржини, додека дел од новинарите ја водеа програмата облечени во црно. И радиото емитуваше изменета програма, со музика и репризи на местото на дел од редовните емисии.
Во центарот на спорот е владин предлог за укинување на задолжителната месечна радиодифузна такса од 205 чешки круни (околу 9,43 долари) и префрлање на финансирањето на Чешката телевизија и Чешкото радио во државниот буџет. Предлогот предвидува и намалување на средствата за околу 15 проценти.
Вработените и критичарите на реформата предупредуваат дека со ваквиот модел финансирањето на јавните медиуми би станало подиректно зависно од политичките одлуки на владата, со што би се отворил простор за притисоци врз уредувачката политика. Тие бараат повлекување на предлогот и јавна, транспарентна дебата за идниот модел на финансирање.
На протестот во Прага, демонстрантите маршираа од седиштето на Чешката телевизија до Вацлавскиот плоштад, каде што се собраа илјадници луѓе.
Синдикатите, универзитетските раководства, уметниците, спортистите, црковните организации и меѓународните новинарски здруженија исто така дадоа поддршка на штрајкот.
Предлогот го поддржува владината коалиција предводена од милијардерот и премиер Андреј Бабиш, во која учествуваат и партиите Слобода и директна демократија (SPD) и Автомобилистите. Коалициските партии повеќепати изнесуваа критики за известувањето на приватните и јавните медиуми, обвинувајќи ги за пристрасност.
Опозициските партии ја споредуваат предложената реформа со промените во медиумскиот систем во Унгарија за време на владеењето на Виктор Орбан, при што државата доби значително влијание врз медиумскиот простор.
Од друга страна, Бабиш ги отфрли обвинувањата дека владата сака да ги стави јавните медиуми под државна контрола. Тој изјави дека реформата е исполнување на ветувањето за намалување на финансискиот товар врз граѓаните и остави можност за измени на законскиот предлог во натамошната парламентарна расправа.
Европската радиодифузна унија (EBU), заедно со Европската федерација на новинари, „Репортери без граници“ и други меѓународни организации, на 23 октомври изрази загриженост поради забрзаната парламентарна постапка и финансиските последици од реформата.
Според нивните процени, предложените промени би значеле намалување на заедничкото годишно финансирање на Чешката телевизија и Чешкото радио за околу 1,4 милијарди круни, односно приближно 15 проценти. Организациите предупредуваат дека таквото намалување може да ја ограничи способноста на јавните сервиси да ја исполнуваат својата информативна и јавна функција.
Европската комисија потврди дека го добила одговорот од чешките власти во врска со реформата и дека го разгледува. Засега нема донесено заклучок дека предлогот ги прекршува европските правила, ниту најавено отворање постапка за повреда на правото на ЕУ.
Европскиот акт за слобода на медиумите предвидува дека финансирањето на јавните медиуми мора да се заснова на транспарентни и објективни критериуми и да биде соодветно, одржливо и предвидливо, со гаранции за уредувачката независност.
Законот го помина првото читање во чешкиот парламент на 24 октомври, но сè уште не е конечно усвоен. Надлежната парламентарна комисија ја суспендираше натамошната расправа, а според достапните информации, продолжувањето на постапката е можно по 24 декември.
Во меѓувреме, за 15 ноември е најавен нов голем протест во прашкиот парк Летна, во пресрет на годишнината од Плишаната револуција од 1989 година.
Б. Ј.
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
