Конститутивната седница на Народното собрание на Србија, закажана за 17 ноември, означува почеток на институционалната транзиција по историската изборна победа на Студентската листа „Студентите победуваат“. Александар Вучиќ и Српската напредна партија (СНС), по 14 години на власт, преминуваат во опозиција, додека новото мнозинство се соочува со првиот голем предизвик: изборната победа да ја претвори во функционална демократска власт.
Според конечните резултати од вонредните избори на 25 октомври, Студентската листа освои 140 од 250 пратенички места, коалицијата предводена од Вучиќ – 103, а малцинските листи ги добија преостанатите седум мандати. Новото мнозинство располага со доволно гласови самостојно да избере парламентарно раководство и влада.
Едно од клучните прашања на конститутивната седница е изборот на претседател на Собранието, функција што во актуелните околности има дополнителна политичка тежина, бидејќи новоизбраниот претседател на парламентот ќе ја преземе и должноста вршител на должноста претседател на Србија, до претседателските избори. Според агенцијата Бета, во потесниот избор на Студентската листа се Катарина Шќепановиќ, професорка во Филолошката гимназија во Белград, и Александар Чупиќ, доцент на Сообраќајниот факултет.
Конечниот кандидат сè уште не е јавно потврден. Меѓу истакнатите претставници на новото парламентарно мнозинство се и лекарот Илија Срдановиќ, носител на изборната листа, економистот и поранешен гувернер на Народната банка Дејан Шошкиќ и правниот експерт Марио Рељановиќ. Со освоените 140 мандати, Студентската листа има доволно гласови самостојно да го избере парламентарното раководство.
Од студентски протести до парламентарно мнозинство
Политичкиот пресврт произлезе од протестите што започнаа по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица. Трагедијата стана симбол на поширокото незадоволство од корупцијата, институционалната неодговорност и политичката контрола врз државата.
Движењето, кое прерасна од универзитетски блокади во широка граѓанска мобилизација, на изборите успеа да го порази политичкиот апарат на СНС. Но, како што предупредуваат соговорниците на Associated Press, соборувањето на долгогодишната власт е само првиот дел од многу посложената задача – обновување на институциите и владеењето на правото.
Старите структури и новата политичка реалност
Конститутивната седница предвидува потврдување на мандатите и избор на парламентарно раководство. Според N1, на претходните консултации не бил постигнат договор за распределбата на функциите, додека Студентската листа инсистира на јавно гласање и транспарентна процедура.
Вучиќ, кој најави дека ќе ја предводи пратеничката група „Србија против теророт“, ги обвинува политичките противници за репресија. Истовремено, полицијата и обвинителството водат истраги и спроведуваат апсења во случаи поврзани со наводна корупција, изборни злоупотреби и злоупотреба на службената положба. The Guardian предупредува на можни парламентарни опструкции, повикувајќи се на соговорници од организацијата за набљудување избори ЦРТА.
Новиот парламент отвора и рок од 90 дена за избор на влада. Дотогаш останува техничкиот кабинет на Ѓуро Мацут. Пред новото мнозинство стојат институционални реформи, независност на правосудството, контрола на безбедносните служби и расчистување на корупциските случаи.
Б. Ј. / ЦМ Деск












