Брисел / Кијив – По речиси две години застој, патот на Украина и Молдавија кон полноправно членство во Европската Унија добива ново, силно забрзување. Амбасадорите на сите 27 земји-членки на ЕУ вчера постигнаа договор, со што официјално го одобрија отворањето на првиот преговарачки кластер со двете земји. Официјалниот старт на преговорите по конкретни поглавја е закажан за понеделник, 15 јуни, на Меѓувладината конференција во Луксембург.
Клучниот кластер 1: Фундаментални вредности
Процесот ќе започне со отворањето на Кластер 1 (Фундаментални вредности). Овој кластер е ‘рбетот на целиот пристапен процес — според правилата на ЕУ, тој прв се отвора и последен се затвора. Ниту едно друго поглавје не може да биде затворено додека не се покаже цврст напредок овде. Кластерот ги опфаќа најважните реформи кои една земја-кандидат мора да ги спроведе:
- Владеење на правото и основните човекови права (Поглавје 23)
- Правда, слобода и безбедност (Поглавје 24)
- Функционирање на демократските институции и реформа на јавната администрација
- Јавни набавки, Статистика и Финансиска контрола
Европската комесарка за проширување, Марта Кос, за време на нејзината неодамнешна посета на Кијив изјави дека отворањето на овој кластер е „најголемиот чекор“ досега. Таа нагласи дека евроинтеграцијата е национален проект и дека следните месеци ќе бидат одлучувачки за континуитетот на реформите.
Падот на унгарското вето
Иако преговорите со Украина и Молдавија беа формално отворени уште во јуни 2024 година, процесот на отворање поглавја беше блокиран речиси две години. Главната пречка беше ветото на поранешниот унгарски премиер Виктор Орбан, кој го стопираше напредокот на Кијив поради политички несогласувања и прашања поврзани со правата на унгарското малцинство во Украина.
Сепак, новата унгарска влада предводена од премиерот Петер Маѓар, која ја презеде власта во мај годинава, се согласи да го повлече ветото откако претходно овој месец беше постигнат договор меѓу украинските и унгарските дипломати за заштита на малцинските права. Ова овозможи процесот конечно да биде деблокиран.
Реакциите од Брисел и Кијив
Во заедничка изјава, претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, ја поздравија одлуката како стратешки избор кој претставува инвестиција во безбедноста и отпорноста на цела Европа.
„Ова е признание за одлучноста, храброста и напорната работа што ја покажаа двете земји во спроведувањето на реформите, дури и кога се соочени со огромни предизвици,“ истакна Фон дер Лајен.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ја поздрави веста преку социјалната мрежа Телеграм, нарекувајќи ја важна политичка и морална поддршка за државата. „Украина го прави она што е неопходно, а важно е и ЕУ да го одржи својот збор,“ напиша тој.
Украинскиот вицепремиер за европски интеграции, Тарас Качка, потврди дека државата веќе завршила значителен дел од подготвителната работа и дека крајната цел за 2026 година е отворање на сите шест преговарачки кластери во најкраток можен рок.
Џ. Д. / M. Д.
