Поголемиот дел од повратниците се Роми, а најмногу одлучуваат да ја напуштат земјата поради сиромаштија, невработеност и дискриминација. Според проценките на УНДП извршени во 2021 година, најголем дел од барателите на азил и повратниците се од 30 до 44 години, со ниско ниво на образование.
„Секако дека би сакал работа со полно работно време и редовна плата, но не знам да читам или пишувам“, вели 38-годишниот градежен работник повратник од Европа, Демир Демирели, за undp.org.
Со завршувањето на летната сезона, побарувачката во секторот вртоглаво опаѓа, оставајќи го Демир со слаби дневни исплати и долга зима пред него, да се грижи за својата болна сопруга и четирите деца.
Не е мал бројот на луѓе со слични патишта во Северна Македонија, а вработувањето е посочено како најголем предизвик што го пријавиле повратниците.
– Преземаме сеопфатен пристап за да обезбедиме повратниците и Ромите да ги подобрат нивните можности за вработување, нашиот регионален проект финансиран од ЕУ работи во Албанија, Северна Македонија и Србија за поддршка на институциите со решенија за економска и социјална реинтеграција на ранливите повратници, велат од УНДП.
Од таму додаваат дека за да се добие подлабоко разбирање за ситуацијата на терен, поврзувањето со приватниот сектор е неопходно, па така за да ги научат предизвиците и можностите на пазарите на трудот тие се поврзале со приватниот сектор во општините Прилеп, Штип и Шуто Оризари.
– Дознавме дека побарувачката за квалификувана работна сила ја надминува понудата во скоро сите индустрии и дека постојат празнини во специфичните вештини. Екстензивната миграција на младите и тековното преструктуирање на локалната индустрија која создава побарувачка за нови вештини придонесуваат за неусогласеноста на пазарот на трудот, наведуваат од УНДП.
Во меѓувреме, недостатокот на соодветни вештини и образование се смета за главна пречка за вработување за ранливите граѓани, вклучително и повратниците.
– Педесет проценти од анкетираните невработени Роми немаат завршено основно образование или немаат вештини што ги бара пазарот, додаваат од таму.
Од УНДП велат дека работодавците често бараат вештини кои ги надминуваат техничките квалификации и искуството.
– Врз основа на идентификуваните празнини во вештините и локалната побарувачка во приватниот сектор, подготвивме пакет обуки за зајакнување на овие вештини. Програмите за обука за техничко и стручно образование им помагаат на повратниците да добијат специјализирани технички вештини и да го забрзаат нивното вработување. Овие обуки ќе бидат усогласени со учење на работното место и стажирање во локални компании, како и индивидуално професионално менторство во текот на процесот на учење, велат од УНДП.
ЕУ и УНДП бараат сигурност од општините, невладините и другите даватели на услуги
Општините, невладините организации и работодавците се составен дел од процесот за планирање и реализација на активностите за вработување, како што се обуки и индивидуални планови за вработување на повратниците и Ромите. Треба да се осигураме дека тие се еднакви партнери и сопственици на процесот, велат од УНДП и додаваат дека имаат развиено блиски партнерства со локалните власти за полесно да се интегрираат проектните активности.
– Со наша поддршка, три општини во Северна Македонија – Прилеп, Штип и Шуто Оризари – развија стратегии за локален економски развој, вклучувајќи ги потребите на повратниците и Ромите, истакнуваат од УНДП.
Системската поддршка го зголемува потенцијалот за претприемништво
Повратниците и Ромите исто така се соочуваат со предизвици кога имаат добра деловна идеја и претприемачки дух да започнат сопствен бизнис. Тие често имаат ограничен финансиски капитал и деловни мрежи потребни за започнување бизнис, како и ограничени менаџерски вештини и знаења за теми како што се деловно планирање, финансиски менаџмент или законодавство, вклучувајќи даночни регулативи и друго, велат од УНДП и додаваат дека многу остварливи бизнис идеи на повратниците и Ромите остануваат неформални поради недостаток на систематска поддршка.
– За да ги поддржиме, особено младите и иновативни повратници со идеи што можат да генерираат приход и работни места, обезбедуваме грантови за почеток за да помогнеме да се отворат нови или да се формализираат постоечки бизниси. Исто така, ќе обезбедиме насочена поддршка за подобрување на нивните вештини за управување со бизнисот, знаење за управување со формален бизнис и пристап до мрежи на претприемачи, наведуваат оттаму.
Подготви: Андреја Ристески
