Анализата на Љубомир Костовски – „Невести бегалки или нови структури: Политиката зад банкарството“ отвора прашање што оди подалеку од обичните банкарски преземања: дали новото окрупнување на банкарскиот сектор во Северна Македонија е само пазарен процес или зад движењето на капиталот се преплетуваат и политички интереси, регионални врски и долгорочни стратегии за влијание.
Во центарот на анализата е српската Алта банка, која по преземањето на Стопанска банка Битола покажува интерес и за Силк Роуд банка. Со тоа, според Костовски, банката не би добила само поголема актива, туку и многу поширока мрежа, инфраструктура и пристап до клиенти низ земјата. Авторот го гледа овој процес како постепена експанзија што заслужува внимание токму поради поширокиот политички и деловен контекст.
Алта банка во Северна Македонија влезе преку Стопанска банка Битола. Процесот започна во 2025 година, а преземањето беше финализирано кон крајот на годината. Подоцна уделот на Алта дополнително се зголемува, а банката, според анализата, презема чекори и за локално позиционирање преку кредитни понуди и спонзорства. Следната голема амбиција би била Силк Роуд банка.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Костовски ја следи и еволуцијата на самата Алта банка во Србија, почнувајќи од поранешната Јубмес банка, и ја поставува во контекст на односите меѓу финансискиот сектор и политичката власт во Белград. Како важен сигнал го наведува и случајот од 2024 година, кога Европската централна банка го суспендирала правото на глас на Alta Pay Group во австриската Addiko Bank поради постапки поврзани со регулаторното известување.
Посебен дел од анализата е посветен на Силк Роуд банка и нејзината историја. Таа потекнува од Кредитна банка, која во 2000 година ја презеде грчката Алфа банка. Кога Алфа се повлече од земјата во 2016 година, банката беше продадена на швајцарскиот инвестициски фонд Silk Road Capital AG за 1,2 милиони евра. Продажбата тогаш беше проследена со обвинувања за недоволна транспарентност и прашања за врските на лица поврзани со купувачот со тогашната влада на Никола Груевски.
Костовски потсетува дека тогашната опозициска СДСМ остро го критикувала гувернерот Димитар Богов, тврдејќи дека јавноста не била навремено информирана за продажбата. Народната банка одговорила дека инвеститорот бил целосно идентификуван и дека станувало збор за компанија формирана за инвестициски преземања. Поранешниот гувернер Петар Гошев, пак, укажувал дека клучно е не само кој купува банка, туку и дали станува збор за финансиски посилен и поквалитетен сопственик.
Токму тука авторот ја повлекува главната паралела. Алфа банка се повлече во пресрет на политички неизвесната 2016 година, а денес Алта банка се обидува да го прошири присуството во Северна Македонија во период кога Србија повторно влегува во изборна неизвесност. Костовски не тврди дека двата процеса се идентични, но предупредува дека банкарскиот капитал не треба да се набљудува изолирано од политичките односи меѓу Скопје и Белград.
Суштината на анализата е токму во тоа предупредување. Формално, станува збор за преземања, инвестиции и консолидација на пазарот. Но кога зад капиталот стојат силни политички врски, регулаторни дилеми и амбиција за регионално ширење, прашањето повеќе не е само кој ја купува која банка. Прашањето е колкаво економско и политичко влијание може да се концентрира зад тие трансакции и дали институциите имаат доволно транспарентен и строг механизам за да го заштитат јавниот интерес.
ЦМ Деск
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
