Налетите на ветер креваа прашина од земјата додека Гулам Мохидин и неговата сопруга Назо одеа кон гробиштата каде што се закопани сите нивни деца, ја започнува потресната сторија Јогита Лимаје, дописничка на Би-би-си за Јужна Азија и Авганистан.
Тие ги покажаа гробовите на трите момчиња што ги загубија во изминатите две години – едногодишниот Рахмат, седуммесечниот Коатан и неодамна, тримесечниот Фајсал Ахмад.
Сите тројца страдаа од неухранетост, велат Гулам и Назо.
„Можете ли да замислите колку ми беше болно да изгубам три деца? Во еден момент имате бебе во вашите раце, во следниот момент се празни“, вели Назо.
„Секој ден се надевам дека ангелите некако ќе ги вратат моите бебиња во нашиот дом.“
Три милиони деца во опасност
Има денови кога семејството останува без храна. Тие кршат лушпи од ореви за живот во населбата Шеидаи, веднаш надвор од градот Херат во западен Авганистан и не добиваат никаква помош од талибанската влада или од невладини организации.
„Гледајќи беспомошно како моите деца плачат од глад, се чувствував како моето тело да експлодира во пламен. Се чувствував како некој да ме сече на половина со пила од главата до нозете“, рече Гулам.
Смртта на нивните деца не е евидентирана никаде, но тоа е доказ за тивок бран на смртност што ги зафаќа најмладите во Авганистан, додека земјата е турната во она што ОН го нарекува невидена криза на глад.
„Ја започнавме годината со најголемо зголемување на неухранетоста кај децата досега регистрирано во Авганистан. Но, работите се влошија оттогаш“, вели Џон Ајлиф, директор за земјата на Светската програма за храна.
„Помошта во храната го држеше гладот и неухранетоста ограничен во оваа земја , особено за најсиромашните пет милиони кои навистина не можат да се справат без меѓународна поддршка. Тој огранок сега е подигнат. Зголемувањето на неухранетоста ги става животите на повеќе од три милиони деца во опасност.“
Помошта нагло се намали бидејќи најголемиот донатор, САД, ја прекина речиси целата помош за Авганистан претходно оваа година. Но, WFP вели дека осум или девет други донатори кои ги финансирале во последните две години, исто така престанале да даваат оваа година, додека многу други даваат многу помалку отколку минатата година.
Една од причините е што донаторите реагираат на голем број кризи низ целиот свет. Но, политиките на талибанската влада, исто така, влијаат на тоа колку светот е спремен да помогне.
Што прават Талибанците за да им помогнат на своите граѓани?
„Оние кои се соочуваат со неухранетост, оние кои се соочуваат со глад, тоа е поради санкции, поради намалување на помошта од страна на меѓународните организации. Не е поради владата“, изјави за Би-Би-Си шефот на политичката канцеларија на талибанците во Доха, Сухаил Шахин.
„Владата ја прошири својата помош за луѓето и прави што е во нејзина моќ, но нашиот буџет се базира на внатрешни приходи, а ние се соочуваме со санкции.“
Но, непопустливоста на талибанците во однос на правата на жените влијае на нивниот обид за меѓународно признавање и за укинување на санкциите против нив. Други одлуки, како што е неодамнешното спроведување на претходно објавената забрана за работа на жени од Авганистан за невладини организации, го става во сериозен ризик доставувањето „хуманитарна помош што спасува животи“, велат од ОН.
Вонредната состојба со неухранетост е влошена и од други фактори – силна суша што влијаеше на земјоделските приходи во повеќе од половина од провинциите во Авганистан и присилното враќање на повеќе од два милиони Авганистанци од Иран и Пакистан, намалувајќи ги дознаките што ги испраќаат назад.
Гладни цело време
На гробиштата Шеидаи пронајдовме зачудувачки докази за смртни случаи на деца. Немаше евиденција за луѓето закопани таму, па затоа сами ги преброивме гробовите. Приближно две третини од стотиците гробови беа на деца – беше лесно да се разликуваат малите од поголемите, раскажува Лимаје.
Селаните ни кажаа дека гробиштата се релативно нови, стари помеѓу две и три години. Тие исто така потврдија дека тоа не се специфични гробишта за деца.
Додека одевме низ населбата во Шеидаи, луѓето излегоа носејќи ги своите деца. Рахила го носеше Хибатула, кој на две години не може да стане. Дуркхани го донесе својот син Мохамед Јусуф, кој исто така има речиси две години и не може да стои.
Речиси половина од сите авганистански деца под пет години се заостанати во растот, велат од ОН.
Во еден од домовите од кал и глина, едногодишниот син на Ханифа Саједи, Рафиула, едвај можеше да се држи, дури и додека седи.
„Го однесов во клиника каде што ми рекоа дека е неухранет, но немам пари да го носам таму“, вели таа.
Таа и нејзиниот сопруг имаат уште две деца, а сувите парчиња леб со авганистански зелен чај се единствените оброци што семејството може да си ги дозволи. Некои денови не јадат.
Рафиула сè уште нема заби, па Ханифа го натопува лебот во чајот и го храни.
„Но, тоа не е доволно и тој е постојано гладен. За да го успијам, му ги давам овие лекови“, вели таа, вадејќи две ленти таблети.
Едната е лента лоразепам, лек против анксиозност, а другата е пропанолол, лек кој го контролира високиот крвен притисок.
Едно парче чини 10 авганистански лебови (0,15 долари; 0,13 фунти), исто колку и едно парче леб. Ханифа вели дека ги купила во аптека, велејќи дека сакала апчиња за спиење за себе.
„Се чувствувам толку виновна што моите деца се гладни и не можам да направам многу. Се чувствувам задушена и како да треба да ги убијам моите деца и себеси“, вели таа.
Лекарите велат дека кога им се даваат на мали деца, лекови како овие можат да го оштетат срцето, бубрезите и црниот дроб на детето, па дури можат да бидат и опасни по живот ако се даваат подолг временски период.
Апелот на Ханифа е една од милионите молби за помош.
„Неверојатно е срцепарателно да се биде во оваа земја и да се гледа како се одвива ова. WFP има телефонска линија. Моравме да ги преквалификуваме нашите оператори за повици бидејќи добиваме многу поголем процент на повици од жени кои се закануваат со самоубиство затоа што се очајни и едноставно не знаат како да ги хранат своите деца“, вели Џон Ајлиф од WFP.
Затворањето на помошта во храна за заедници како оние во Шеидаи и во други делови на Авганистан значеше дека повеќе деца се туркаат во тешка акутна неухранетост.
Видовме докази за ова во болниците низ целиот Авганистан. Во одделот за неухранетост во регионалната болница Бадакшан на североисток, имаше 26 деца во 12 кревети.
Тримесечната Сана, најмладото бебе на одделението, има неухранетост, акутна дијареа и расцепена усна.
Таа е второто бебе на нејзината мајка Замира. Првото дете, уште едно девојче, почина кога имаше 20 дена.
„Се плашам дека и ова дете може да ја доживее истата судбина. Уморена сум од овој живот. Не вреди да се живее“, вели Замира, со скршен израз на лицето.
Додека Замира зборува, рацете и нозете на Сана посинуваат. Нејзиното мало срце не пумпа доволно крв. Медицинска сестра ја става на кислород.
Во друго креветче е петмесечната Муслеха, која има неухранетост и мали сипаници. Нејзината мајка Карима вели дека едвај ги отворила очите во последните неколку дена.
„Таа е во болка и не знам што да правам. Ние сме сиромашни и немаме пристап до хранлива храна. Затоа е во оваа состојба“, вели Карима.
Во креветчето до Муслеха се близначките Мутехара и Мазијан. Ќерките исто така имаат неухранетост и мали сипаници, и се со половина од тежината што треба да ја имаат на 18 месеци. Мутехара испушта слаб крик. Очигледно е дека е во болка.
Една недела откако ја посетивме болницата, ги контактиравме семејствата на бебињата. Ни беше кажано дека Сана, Муслеха и Мутехара починале.
„Едноставно не можеме да си дозволиме да ги нахраниме“
Ова не е прв пат да документираме смртни случаи на деца од неухранетост во Авганистан, но ова е најлошото што некогаш сме го виделе.
Во рок од една недела, три бебиња од едно одделение станаа најновите жртви на кризата со глад во Авганистан.
И е на прагот да стане уште полошо.
„Хуманитарното финансирање на WFP ќе истече во ноември. Во моментов, почнуваме да ги одбиваме неухранетите жени и деца од здравствените центри затоа што едноставно не можеме да си дозволиме да ги нахраниме. Во ноември, ќе престанеме освен ако не добиеме дополнителна инјекција на финансирање“, вели Џон Ајлиф.
Со приближувањето на зимата, тешко е да се прецени итноста на катастрофата што се одвива во Авганистан.
Д. Мишев
